भेटीनं भारावलो!

 

सच्चा दोस्त

 

नव्या दोस्तांसह सजली मैफल

 

                                               नवी दोस्ती 

दापोलीच्यापुढे दाभोळ रस्त्यावर २० किलोमीटरवर आगरवायंगणी या गावाजवळ ’कोकण ट्रेल’ नावाचे मोठे गॄहसंकुल विकसित होत आहे. येथील परिसर व हवामान खूपच छान असल्याने येथे मुंबई व पूण्यामधील निसर्गप्रेमींनी घरे घेतली आहे. काही घरे तयार झाल्याने त्या घराचा ताबा मालकांना दिला आहे. तर काही घरे लवकरच पूर्ण होणार आहेत.

नव्या घरात दिवाळी साजरी करण्यासाठी काही कुंटुंब येथे राहण्यास आली होती. मुंबईतले श्री.बिपीन छेडा, ठाण्य़ातून मी आणि पूण्यातून श्री.शिरीष लिमये व श्री.सचिन शेटे अशी चार कुंटुंब दिवाळीच्या पहिल्या दिवशी तेथे गॄहसंकुलात राहणार होती. अदल्या दिवशी मी व पत्नीने आमच्या गॄहसंकुलाच्या स्वागतकक्षात ’दिवाळी पहाट’ कार्यक्रम करण्याचा बेत आखला. चार कुंटुंबात काय दिवाळी पहाट करणार? पण या वर्षी सुरुवात तर करुया असे आम्ही ठरवले. मी व पत्नीने इतर तीन कुंटुंबाना फोन वरुन दिवाळी पहाटची संकल्पना सांगितली. उद्या सकाळी आठ वाजता स्वागतकक्षात पारंपारीक गणवेषात आपल्या कुंटुंबातल्या सर्व सदस्यासह जमावयचे आहे. गाणी,विनोद, नकला, नाच जे जमेल ते करायचे आहे. शेवटी दिवाळी फराळ फस्त करायचा.असा एक दिड तासाचा कार्यक्रम ठरला. बाजुच्या गावातून स्पिकरची सोय झाली. कार्यक्रम ठरला पण उद्या मडंळी जमतील की नाही याची भिती वाटत होती.

दिवाळीचा पहिला दिवस उजाडला. आम्ही पहिली आंधोळ करून देवाची पुजा करून फराळ घेऊन स्वागतकक्षात पोहचलो. तेथे कोणीच आले नव्हते.प्रथम श्री.बिपीन छेडा पत्नीसह आले नंतर श्री.शिरीष लिमये व श्री.सचिने शेटे कुंटुंबासह जमले. आता आपण छोटासा कार्यक्रम करु  शकतो याची  मला खात्री पटली. सर्वांनी एकामेकांना दिवाळीच्या शुभेछा दिल्या. श्री प्रतिभा लिमये यांनी प्रथम      ’स्वच्छंद निर्मळ वाहतो निर्झर’ हे  गाणं गाऊन कार्यक्रमाला सुरुवात केली. दिवाळीच्या पहाटे थंड वातावरणात प्रसन्न वाटत होते. प्रत्येकाने करमणूक करायचे ठरले. नंतर पत्नीने ’अच्युतम केशवम’ हे भजन घेतले. कुमारी स्मेरा शेटे हिने छान नाच केला आणि माहोल बदलून टाकला. सर्वांना वाटू लागले आपणही काय तरी केले पाहिजे.’जगी ज्यास कोणी नाही’,’आनंदाच्या डोही आनंद तरंग’ अशी बरीच मराठी गाणी झाली. श्रीमती मिनल शेटे यांनी आपल्या मुलीसह सुंदर नाच केला. सर्वांना नाच खूप आवडला. छेडा कुंटुंबियांनी गुजरातीत एक गाणे गायले. श्री.शिरीष लिमये यांनी देखील हिंदीत गाणे गायले. सगळ्याचा उत्साह वाढला होता. आम्ही चार पुरुषांनी ’ये दोस्ती नही तोडेंगे’ हे गाणे गायले. गरबा केला. नंतर मी पत्नीसह ’महाराष्ट्र गीत’ घेऊन कार्यक्रमाची सांगता केली. गॄहसंकुलात कामाला आलेले गावकरी आमच्या कार्यक्रमाचे प्रेक्षक झाले होते. फराळ व चहापाणी करून आम्ही आंनदाने आपापल्या घरी परतलो. कार्यक्रमाचे फोटो व व्हिडियो पाठवल्यावर सगळी मंडळी खूष झाली. अगोदर काहीच तयारी नसताना कार्यक्रम छान झाला. 

दिवाळीनंतर एक मोठे ’गेट टुगेदर’ ठरले होते. दिवाळी आपल्या घरी साजरी करून या कार्यक्रमाला श्री.सागर,श्री.दिक्षीत,श्री.दिवेकर व श्री.पार्ले ही कुंटुंब सामील झाली होती. गेम व हौझी झाले. पाणी पुरी,रगडा पॅटीस,शेव पुरी व भेळ असे पदार्थ ठेवले होते.सगळ्यांनी ताव मारुन मजा केली. गेममधली बक्षीस वाटली.       

या दोन्ही कार्यक्रमाने आम्ही सगळे घरमालक व कुंटुंब एकत्र आले. नव्याने ओळखी झाल्या. नवे दोस्त मिळाले. नवी दोस्ती सुरु झाली.  या वर्षाच्या अखेरीस परत भेटण्याची उत्सुकता सगळ्यांनी दाखवली आहे. 

आजी आजोबांच्या सहवासातील सुंदर क्षण

 

जिव्हाळ्याचे गाव

मुंबई गोवा या महामार्गावर इंदापूर नंतर तीन किलोमीटर वर ’विघवली’ या गावाचा फाटा लागतो. तेथून आत दिड किलोमीटरवर ’विघवली’ हे गाव डोंगराच्या कुशीत असून गर्द वृक्षराजीत वसलेले आहे. कौलारू घरांचे सुंदर  गाव आहे.निसर्गमय आणि हिरवाईने नटलेला परिसर पाहून नक्कीच कोणीही गावाच्या प्रेमात पडेल असा आहे. गावातील निसर्ग हाच तर खरा खजिना आहे. फाट्याहून  गावात जाण्याच्या रस्त्याच्या दुतर्फा भातशेती आहे.गावकरी भातशेतीवर आपला उदरनिर्वाह करीत असत. गावात शाळा, तीन देवळे व तीन विहिरी  आणि एक सुंदर तळे आहे. होळी, गणपती, दहीहंडी व पालखी असे उत्सव आनंदात साजरे होतात. अशा या आजोळी मी लहानपणी सुट्टीत कायम यायचो. माझ्या बालपणाच्या इतिहासातील काही सोनेरी पाने. बालपणी आजोळाला एक अनन्यसाधारण स्थान असते. आजोळाचे गाव म्हणजे एक आठवणी देणारं रम्य ठिकाण. 

आजोबाआजी,मामामामी व मावश्याकाका असे मोठे कुटुंब एका मोठ्या घरात एकत्र राहायचो. घराच्या समोर अंगण, त्यावर गवताचा मांडव, ओटी, देवघर, माजघर, स्वयंपाकघर, पडवी आणि मागे परस आहे. गावात घराला लागून घर  आहेत. त्या काळात गावात वीज नव्हती. रात्रीच्या अंधारात दिवे मिनमिनत असत. 

कोंबड्याच्या आरवण्याने व जात्यावर दळण्याचे आवाज आणि परसातील झाडांवरील पक्ष्यांचे किलबिलाटाने पहाटे जाग येत असे. गोठ्यातील गाई-म्हशीचे हंबरणे ऐकू येत असे. सकाळी दूध काढत असू. गुरांना चरायला सोडायचो. आजीच्या हातचा खमंग पदार्थ यामुळे न्याहारीला लज्जत येते. आजीने केलेली साधी भाजी-भाकरीही चवदार लागते. घराच्या मागील डोंगरावरील रानात स्वछंदी भटकायचो. बैलगाडीत बसून शहरात जात असू. घरातली सर्व मंडळी शेतावर काम करण्यास जात असत. शेतावरचे जेवण खूपच चविष्ट लागायचे. शेतावरील पेरणी,लावणी,कापणी व झोडपणीची कामे करताना मजा यायची. नांगर धरायचो. कालव्यात पोहून मग घरी येत असू. निरांजनातील वातीच्या उजेडात शुंभकरोती झाल्याशिवाय जेवण मिळत नसे. कंदीलाच्या प्रकाशात जेवण व्हायचे. भूक लागलेली असल्याने जेवण जास्त जात असे.वीज नव्हती तरी काहीही अडत नव्ह्ते. रात्री काही वेळ गोष्टी ऐकताना व आकाशातील ताऱ्यांचे निरीक्षण सुरु असताना कधी झोप लागायची हेच कळायचे नाही. मला माझे आजोळ अजूनही अतिशय प्रिय आहे. 

गावातील कालव्यात डुंबत राहण्यात, बैलगाडी पळवण्यात, मासे मारण्यात, गुरांशी खेळण्यात, रानोमाळी आंबे,जांभळे व करवंदे गोळा करण्यात आणि स्वच्छंद भटकण्यात सुट्टी कधी संपते ते समजत नव्हते. अशा या मंतरलेल्या वातावरणातून परतण्याचा दिवस उगवायचा. गावातून आणलेल्या सामानात आजीने दिलेल्या डांग-मेतकुटाची भर असे आणि आजी-आजोबांच्या सहवासातील अमृतमधुर आठवणी मनात रुंजी घालत असायची. उन्हाळ्यातील दोन महिने व दिवाळीतील पंधरा दिवस सुट्टीत मजा करून मुंबईला परतत असू. गावातल्या आजोबाआजीला पत्र पाठवित असू. लहानपणीच्या रम्य आठवणी आाताही आजच घडल्याप्रमाणे आठवतात. कायमच्या स्मरणात राहिल्या आहेत. गाव तसाच राहिला आहे पण आवडीची माणसं राहिलेली नाहीत. आजोळाची ओढ मनात एक खास जागा घेऊन राहली आहे. 

 

आजोळ म्हंटलं की मनात असंख्य आठवणी दाटतात, सुरकुतलेल्या हातांचा मायेचा स्पर्श आठवतो. प्रत्येकाच्या मनातल्या एका कप्प्यात आजी आजोबांसोबतच्या क्षणांचा खजिना दडलेला असतो.  कितीही मोठे झालो व शहरात राहिले तरी गावात येऊन तेथील निसर्गाचा अनुभव आपल्याला नेहमी चांगली ऊर्जा आणि काहीतरी नवीन शिकवण देण्याचे काम करत असतो. 

तारुण्यातील सोबती

                                   १५.०३.२०२२ रोजी महाराष्ट्र टाईम्स या वृतपत्रात प्रसिध्द झालेला लेख 

            तरुणाईतील सोबती   (गाडी माझी भारी)

मी कॉलेज पूर्ण करुन नोकरीला लागलो होतो. पैसे जमवायचे आणि आवडेल तशी बाइक घ्यायची,असे स्वप्न पाहू लागलो. १९८३ च्या काळात मोटर सायकल आता सारख्या दुकानात जाऊन खरेदी करता येत नव्हत्या. कंपनीमध्ये काही रक्कम भरून मोटर सायकल बुक करावी लागत असे. घरात कोणाला न सांगता मी ’सुझुकी’ या कंपनीच्या जाहिराती प्रमाणे पैसे भरून मोटर सायकल बुक केली. गाडीची वाट पाहता पाहता एक वर्ष गेले. एका दिवशी कंपनीचे पत्र आले.आपली गाडी उपलब्ध आहे पैसे भरुन दुचाकी घेऊन जाणे. घरात ही बातमी दिल्यानंतर घरातून गाडी घ्यायला विरोध झाला. मी सर्वाना विश्वासात घेतले पण काही उपयोग झाला नाही. दुचाकीचे खूपच अपघात होतात या भितीमुळे गाडीसाठी विरोध होत होता.शेवटी मी हट्टच केला. तेव्हा बाबांनी रागाने मला बॅकेचे पासबुक आणून दिले. तुला काय करायचे ते तु कर. आम्हाला काही विचारू नकोस.

मी पैसे भरले व घाबरत घाबरत गाडी घरी घेऊन आलो. आमच्या कुंटुबातील ही पहिलीच गाडी पाहिल्या नंतर सर्वांनी तिचे स्वागत केले.बाबांनी दुचाकी सावकाश चालव व सुरक्षित चालव असा मोलाचा सल्ला दिला.मी गाडी चालवण्यास शिकलेलो होतो.पण गाडी चालवण्याचा परवाना नसल्याने मोठ्या रस्त्यावर गाडी चालवण्यास जात नव्ह्तो.काही महिन्यानंतर मित्रासोबत जाऊन परीक्षा देऊन परवाना मिळवला आणि सुसाट निघालो.  

काही दिवसांनी रोज ऑफिसला दुचाकी घेऊन जाऊ लागल्याने सोयीचे वाटले. येताना जाताना सर्वांची कामे करू लागलो. मित्रांकडे अशी गाडी नसल्याने जरा भाव खाऊ लागलो.त्यांना घेऊन लांब लांब फिरण्यास जाऊ लागलो.घरात कोण आजारी असले तर त्याला गाडीवरून दवाखान्य़ात नेत होतो.बाजारहाट करायचो.गाडी असल्याने घरच्यांची व शेजा-यांची कामे करीत असे.

मी गाडीला खूप जपत होतो. रोज साफ करीत गाडी स्वच्छ ठेवत असे.तिच्या प्रेम जडले होते.एकादा चरा पडला तर वाईट वाटायचे. मित्रांसोबत मोटर सायकलहून लांबलांबच्या मोहिमा यशस्वी केल्या. भावाला घेऊन गावाला जात असे. जसे मी गाडीला जपले त्याच प्रमाणे गाडीनेही मला जपले कोठे अपघात झाला नाही व कधीच कसला त्रास दिला नाही.

लग्न ठरल्यानंतर होणा-या बायकोला गाडीवरून खूप फिरवले.तिला गाडीवरून फिरायला आवडायचे पण मी गाडीवरचे प्रेम दर्शवले की ती नाराज होत असे. लग्नाच्या गडबडीत तर गाडीला दम खायला वेळ मिळाला नाही. लग्नाच्या धामधुमीत आमंत्रणापासून खरेदीपर्यत सर्व कामे गाडीच्या मदतीने केली. तिची मला कायम सोबत मिळाली.

माझी लाडकी दुचाकी गाडी काही वर्षानंतर म्हातारी झाली. काय करायचे काही ठरत नव्हते. शेवटी एका सामाजिक संस्थेला त्यांना ग्रामीण भागातील त्यांच्या कार्यासाठी वापरण्यासाठी दिली. भंगारात टाकण्यापेक्षा कोणच्या तरी काही कालावधी तरी उपयोगात येईल, असा विचार करीत गाडीचा निरोप घेतला. रोजच्या सवयीमुळे काही दिवस मला गाडीची खूप आठवण येत होती. तिच्या सारखीच दुसरी दुचाकी घरी आणली.      

निखळ तिचे हास्य

 

    

मुलीचं सहजसुंदर निखळ हास्य मी पाहताच तीचे फोटो काढत राहिलो. निखळ व निरागस हास्य किती गोड दिसतं याचा मला त्यावेळी प्रत्यय आला. तिचे मोहक, लोभस हास्य. जशी हवेची मंद झुळूकच. सकाळच्या प्रसन्न वातावरणात एक सुंदर, निरागस व मनमोहक मुलगी आंनदात झोपाळ्यावर बसून  हळुवार झोके घेत  होती. चेह-यावर हलकसं स्मित उमटल्याने सुंदरता अधिक वाढली होती.चेहर्‍यावरील हास्य ही निसर्गाने मानवाला दिलेली एक अनमोल व सुंदर देणगी आहे,याचा प्रत्यय आला. लहान मुलांना झोका घ्यायला खूप आवडते. तेथे आजुबाजुला दुसरी कोणी दुसरी मुलं नसल्याने ती शांतपणे झोका घेत स्व:तात रमली होती. बाकीच्या जगाचा जणू तिला  विसर पडला होता. झोका घेताना ती स्वत: आंनदात दिसत होती. ती तिच्या खुशीत रमली होती. थंडगार हवेची झुळूक अंगावर घेत झोका घेण्यात सुखावली होती. तेव्हा तेथील वातावरण देखील प्रसन्न वाटले होते. बोलक्या डोळ्यांनी मोकळ्या मनाचे हितगुज साधत होती. जणुकाय स्वत:च्या स्वप्नात रंगणारी, एक सुन्दर चाफेकळी. तिच्यात अवखळपणा दिसत नव्हता. प्रत्येक झोक्यासह तीचे हास्य फुलत होतं. तिचे गोड स्मित बघत राहावेसे वाटत होतं. तिचे ते  बोलके हास्य व चेह-यावरती कोमलता पाहून ती फुलांसारखी नित्य उमलावी व स्वच्छंदी बागेत बागडावी असे  वाटलं. तीचे ते बालपणीचे सुंदर क्षण डोळ्यात साठवूनी  ठेवावेत असे झालं होतं. तिला त्यावेळी पाहून कवीला नक्कीच कविता सुचली असती. 

निखळ,निर्मळ हास्य हे मानवाला मिळालेलं वरदान आहे. हास्य हा मनाचा आरसा आहे. चेहऱ्यावर निखळ हास्य हीच तर आहे खऱ्या  माणसाची ओळख असते.हसणारे चेहरे स्वत:सह इतरांचे चेहरेदेखील हसरे करून जातात, मने हलकी करून जातात.एका हास्याने समोरच्याचे हृदय जिंकता येते, मनातील मळभ दूर करता येते, मैत्रीचा हात पुढे करता येतो, शत्रूशी वैर संपविता येते, मनावरील ताण हलका करता येतो, अनेक मानसिक आजारांना दूर पळवून लावता येते अशी हास्याची महिमा सांगणारे गुण सर्वपरिचित आहेत. कदाचित म्हणूनच सर्वांनी हसलं पाहिजे.हसल्याने आयुष्य वाढत असल्याने कायम हसत रहा.  

’अतुल’ तु जाऊ नकोस.

मित्राचा सकाळीच फोन आला. आज सकाळी आपला मित्र ’अतुल’चे हृदयविकाराच्या झटक्याने निधन झाले. मी ’काय’ असे मोठ्याने ओरडलो. क्षणभर काहीच कळले नाही. अत्यंत धक्कादायक बातमीने काहीच सुचत नव्हते. फोन सारखा वाजू लागला. बातमी खरी आहेत का? अशी विचारणा होत होती. कोणाला विश्वास बसत नव्हता. 

अतुल हा माझा मित्र. मी वडाळ्याला कॉलनीत राहायला होतो तेव्हापासूनची आमची ओळख. मस्त देखणा व रुबाबदार व्यक्तिमत्व. अतुल, मुंबई पोर्ट ट्रस्टला माझ्या नंतर नोकरीला लागल्यावर आमची मैत्री आणखी वाढत गेली.त्यानंतर त्याचा लहान भाऊ ’अभय’शी ओळख झाली. दोघेही उंच व भारदस्त शरीरयष्‍टीचे मोटर सायकलने कामावर यायचे. या दोघांची आई देखील मुंबई पोर्ट ट्रस्टमध्ये काम करीत होत्या. त्यामुळे या दोघांची सर्वांशी लवकर ओळख झाली. कामात दोघेही हुशार होते. आई सेवानिवृत झाल्यावर कॉलनीतून अभय दादरला व अतुल ठाण्याला राहायला गेला. अतुल ठाण्याला आल्यानंतर रेल्वेत नेहमी भेट होत गेली. अतुल बरोबर काही सहली झाल्या.  

लहान भाऊ अभयचे आजारात निधन झाल्यावर त्यांच्या कुंटुंबावर मोठे संकट कोसळले.अभय नंतर अतुल व त्यांचा लहान भाऊ अनिकेत यांनी कुटुंबाला सावरले. काही दिवसाने आई आजारी झाली.अतुलने आईला ठाण्याला आणले होते.अतुल ऑफिसला गेल्यावर अतुलची पत्नी व आई दोघी घरी असायच्या.   

अतुल च्या निधनाची बातमी ऑफिसमध्ये गेल्यावर जवळच्या मित्रांनी ठाण्याच्या दिशेने धाव घेतली.सर्वांना दु:ख झाले होते.अंतिम दर्शनासाठी नातेवाईक जमत होते. घरी जाऊन त्याच्या भावाला व अतुलच्या पत्नीला भेटलो.त्यांच्यावर दु:खाचा डोंगर कोसळला होता. सांत्वन करणे शक्य नव्हते. सर्व कुंटुंबीय कालच रात्रीच सहलीहून परतले होते. सहलीत मजा करून घरी परतले होते आणि लगेच दु:खात गेले.   

सर्व नातेवाईक जमल्यावर अंतिम तयारीला वयस्कर मंडळी लागली. अतुल पार्थिव देहाला खाली आणण्यात आले.विधी झाल्यावर सगळ्यांनी दर्शन घेतले. त्यावेळी अतुलची आई गॅलरीतून सर्व पाहत होती. प्रेतयात्रा सुरु झाली. त्यावेळी ती ’अतुल तु जाऊ नकोस’ अशी म्हणत होती. काय वाटले असेल त्यावेळी त्या माऊलीला? माझा अतुल मला आता परत दिसणार नव्हता. माझी दोन्ही मुलं मला सोडून गेली, हे दु:ख तिला सहन करणे कठीण होतं.   

कसा राहू मी घरात?

                                                  कसा राहू मी घरात? 

मित्रानो,कसा मी घरात राहू? अशी घरात बसण्याची सवय नाही.काय करु बैचेन झालो आहे. एक बरं आहे घरातील सगळीच माणसं घरात आहेत.नाहीतर वेड लागलं असतं.पहिले दोन दिवस बरं वाटलं.पण आता वेळ जात नाही. यापुढे २१  दिवस घरात काढावे लागणार या कल्पनेने काही सुचत नाही.दिवस रात्र घरातच.रात्रीही बाहेर पडण्याची संघी नाही.

व्हॉटसॅप,फेसबुक   इनस्ट्रावर फिरत   असतो,वाचन केले, संगीत  ऐकले,मोबाईलवर सिनेमे पाहिले.मित्रमैत्रींशी    संवाद साधला,नातेवाईकांशी गप्पा मारल्या. जेवणाचा आस्वाद घेतो, व मस्त धोरत पडतो.पण दिवसभर त्याच  त्याच   बातम्या  ऐकून  कंटाळा आला आहे. नाक्यावरील मित्रांना  भेटता येत नाही.  काहीच काम  नसल्याने घरात मन रमत नाही. आम्हाला निरव शांतता माहित नसल्याने शांतता खायला उठली आहे.    

संचारबंदी असल्याने घरातून बाहेर  पडण्याची परवानगी नसल्याने काय करु? बाहेर पडण्याची बरीच कारण सांगून झाली पण डाळ शिजली नाही.कैद झाली असं वाटतं.बातम्या ऐकून व व्हॉटसॅपचे संदेश वाचून आणखी बंधनं वाढली आहेत.

मुंबईकराला घरात बसणं कधी जमयलं का? पायाला चाकं लावून घड्याळाच्या काट्यांवर पळणारा मुंबईकर कधी एका जागेवर थांबू शकला नाही.थांबणं त्याच्या  रक्तातच नाही. त्याच्या जीवनात त्याच्या प्रत्येक गोष्टीच्या वेळा ठरलेल्या असतात.पण त्या शेडुलमध्ये विश्रांतीला वेळ नसतोच.वेळापत्रकच वेगळे असते.पण ही सक्तीची सुट्टी त्याला आता शिक्षा वाटू लागली आहे.तसं पाहिलं तर तो सुट्टी प्रिय आहे.पण घरातली सक्तीची सुट्टी त्याला  अप्रिय आहे.मुंबईकर सामाजिक कार्यांना कमी वेळ देत असले तरी सण-उत्सव साजरे  करण्यात पुढे असतो. 

पण असा त्रागा करुन जमणार नाही.घरातून बाहेर पडलो तर आपल्यासह इतरांना देखील धोका निर्माण होईल.काहीही झाले तरी घरातच राहणे समाजहिताचे आहे.पावसाळा असो, अपघात असो,दंगल असो,बंद असो  सगळ्यांना  मदत  करण्यास पुढे असतो.कोणत्याही संकटाशी मुकाबला करण्यास कोणाचीही वाट न पाहता सर्वांच्या मदतीला धावत असतो. देशावर  आलेल्या संकटाशी लढ्ण्यासाठी एकच  गनिमी कावा आहे तो म्हणजे स्वत:ला घरात बंदीस्त करणे. याच हत्याराचा   वापर मी करणार आहे.  आणि इतरांना घरातच राहण्याची विंनती करुन देशाला वाचवणार.

गर्व आहे आम्हास आम्ही मुंबईकर आहोत त्याचा.

रस्त्यांनी घेतला मोकळा श्वास

                                                रस्त्यांनी घेतला मोकळा श्वास

’करोना’ ला रोखण्यासाठी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी केलेल्या आवाहनाला प्रतिसाद म्हणुन राज्यात जनता संचारबंदीला नागरिकांनी उत्स्फुर्त प्रतिसाद दिल्याने रस्ते ओस पडले होते. रोज वाहतुक कोंडीने भरलेल्या रस्त्यांनी रविवारी रस्त्यांनी घेतला मोकळा श्वास घेतला...

रोज पहाटेपासून रात्रीपर्यत रस्त्यावर वर्दळ सुरु असते. मॉर्निंग वॉक ते लेट नाईट घरी येणारे रस्त्यावर दिसतात.गाड्या तर दिवसभर पळत असतात.आज कसे कोणीच रस्त्यावर दिसले नाहीत? काय झाले ते कळत नाही. याकरीता रस्ता चिंतेत होता.पहाटे काठी टेकत फिरणा-या आजोबा लोकांची धीमी वाटचाल व त्यांच्या गप्पा एकायला मिळाल्या नाहीत. कालही कोणाकडून उद्द्या येणार नाही असे कळलं नव्हतं.म्हणुन आज काळजी वाटत होती.महिलांच्या स्वंयपाक घरातील गोष्टी व तरुणांचे रनींग करतानाचे रॉक संगीत व मोबाईवरील हायटेक गप्पा ऐकालया मिळाल्या नाहीत.सहकारी सोसायट्यांच्या सभासदांचा वाद ऐकायला आला नाही.घामाचा वास घ्यावा लागला नाही.आज हवेत  सुखद गारवा आहे.पेपरवाला व दुघवाले फक्त दिसले.तर खादी वर्दीतले पोलीस रस्त्यावर कोणी जाऊ नये असे सर्वांना दटावत होते.एकही दुकान उघडले नाही व फेरीवाला बसला नाही.   

तरीही काही तरुण मोटारसायकलवरून बाहेर पडले.चला   कोणीतरी आले     असे रस्त्याला वाटले.पण पुढे पोलीस उभे असलेले पाहिल्यावर ते तरुण लगेच मागे फिरले.पोलीसांची दहशत पाहून रस्ता खुष झाला.बरं झाले आज आराम करता येईल.मनुष्यजातीने मानवाला रस्त्यावर येण्याची बंदी घातलेली दिसते.का बरं असं झालं असेलं?

थोड्यावेळाने एक सफेद  रंगाची पोलीसांची जीप फिरु   लागली.स्पिकरवर    काही तरी सुचना देत   होती.शांतता भंग करीत होती. आज स्कुलबस,रिक्षा,बसेस,ट्र्क,कार व माणसं रस्त्यावर     नसल्याने कंटाळा आला.काय  करावे कळत नव्हते. रोजच्या सारखे गाड्यांचे हॉर्नचे आवाज व त्यातून सुटणा-या धूराने होणारे  प्रदूषण नव्हते. कसे शांत व प्रसन्न वाटते होते.रस्त्याच्या बाजुला असलेल्या झाडांमधून पक्षांचा किलबिलाट एकायला येत होतो.पक्षांचे  मधूर संगीत मी यापूर्वी कधीच ऐकले नव्हते.कोठे होते हे पक्षी? माणसांच्या गोगाटात मला या पक्षांच्या आवाज ऐकायाला मिळालाच नव्हता.आज ही संघी मिळाली.धन्य झालो. 

उन्हं चढली तसा रस्ता तापला.   त्याच्या अंगातून  वाफा   बाहेर पडत होत्या.पण    कोणीच त्याचे    हाल पाहत नव्हते.हल्ली उन्हापासून रक्षण होण्यासाठी छत्र्यावाल्याही  दिसत नव्हत्या.    शाळेतल्या मुलांना   आपल्या घरी घेऊन आजीआजोबा दिसले नाहीत. सगळं कसं चुकल्या सारखं वाटत होतं.चहाच्या टप-या बंद   असल्याने चहाच्या तलपेने  व्याकुळ झालेले चहाचे चाहते दिसले नाहीत. सगळं वेगळचं घडत होतं.

ठरलेल्या वेळेवर दिसणारे चेहरे आज रस्त्यावर फिरकलेच नाहीत.गर्दी झालीच नाही.रस्त्यावर नेहमीच फिरणारी कुत्री मात्र दिसत होती.खायला न मिळाल्यामुळे भुकेलेली दिसली.त्याचीच काय मला आज कपंनी होती.

कित्येक वर्षानी     रस्ता अशी शांतता अनुभव   होता व आश्चर्य करीत  उद्याची वाट पाहत सुस्त पहुडला होता.संध्याकाळी लहान मुलांना व  पाळीव कुत्र्यांना घेऊन फिरणारी मंडळी    रस्त्यावर आले नाहीत.प्रेमी युगलं   दिसली नाहीत.बागडणारी मुलं पाहिली नाहीत.भेलपूरी व पाणीवाल्यांचे ठेले लागले नाहीत.आजचा दिवस कंटाळवाणा गेला.कोणतीच घटना घडली नाही.एक बरं झाले कोणीच रस्त्यावर नसल्याने कोणताच अपघात झाला नाही.सर्व सुरक्षित राहीले.

कोणी तरी येईल याची वाट पाहत असतानाच सुर्यास्त झाला.वाटलं आज दिवेही लागणार नाहीत.याची मला भीती वाटत होती.पण वेळेवर दिवे लागल्याने भीती दूर झाली. दिवे लागल्यानंतर माणसं रस्त्यावर येतील या आशेत होतो.मी नाराज झालो.दूरवर कोणीच दिसत नव्हतं.फक्त रस्त्यावरील दिव्यांवर किटक नाचताना दिसले.

काळोखात वृतपत्राचा एक पान  उडत उडत रस्त्यावर आलं.त्यातली ठळक अक्षरात लिहिलेली बातमी रस्त्याने वाचली.तेव्हा कळलं आज रस्त्यावर कोणीच न आल्याचं कारण.मानव जातीने विषाणूशी केलेला आजचा विलक्षण लढा पाहून रस्त्याला भरुन आलं. 

रस्त्याने रात्री     भयाण शांतता      अनुभवली.मी मानव जातीला विषाणूपासून    कसा वाचवू शकतो? याचा विचार करीत रस्ता झोपी गेला. दुस-या   दिवशी पाहतो तर काय? मानवच स्वत:चा व इतरांचा विचार  न करता रस्त्यावर   येऊन विषाणूला फैलावण्यासाठी मदत करीत होता. पुढे काय होणार,या चिंतेत रस्ता व्यस्त झाला. 

हत्तीचा अभिषेक

                                                         हत्तीचा अभिषेक 

पहाटेच्या थंडीत नेपाळ मधील चितवन राष्ट्रीय उद्यानास भेट देऊन हॉटेलवर आलो.चहापाणी करुन फिरण्यास बाहेर पडलो.चितवन मध्ये गावागावात हत्ती पाहाण्यास मिळाले.या हत्तींकडून कोणते काम करुन  घेत असतील हा प्रश्न पडला होता.  

नदी किनारी फिरताना मगरी किना-या पहुडलेल्या दिसल्या.काहींना दूरवर नदीच्या किनारी गेंडा डुंबत असताना देखील दिसला.असेच पुढे गेल्यावर त्या नदीच्या किनारी एक हत्ती व काही तरुण मुलांचा ग्रुप दिसला.काय चालले आहे पाहण्यास पुढे गेलो.हत्तीचा मालकांची मुलांसह चर्चा झाल्यावर कार्यक्रमाला सुरुवात झाली. 

हत्तीच्या माहुताने हत्तीला नदीच्या प्रवाहात शिरण्याचा विशिष्ठ आवाज काढून संदेश दिला.हत्ती डुलडुलत थोड्याशा पाण्यात शिरला.त्यापाठोपाठ एक सडपातळ मुलगी पाण्यात शिरली.पुढे काय होणार?ते आम्ही पाहत होतो.हत्ती पाण्यात पहुडल्यानंतर माहुताने मुलीला हत्तीवर बसले.हत्ती उभा राहिल्यावर बाहुबली सारखाच माहुत हत्तीच्या सोंडेवरुन चढत हत्तीच्या मस्तकावर आरुढ झाला.  

मुलगी हत्तीवर बसून आनंद घेत होती.हत्ती डुलडूलत पाण्यात शिरला व उभा राहिला.माहुत हत्तीवर उभा राहून बसलेल्या मुलीच्या मागे जाऊन उभा राहीला.त्याने हत्तीला आवाजाने इशारा दिल्यावर हत्तीने सोंडेत पाणी भरुन घेतले व पाठीवर बसलेल्या मुलीवर उडविले.थंड पाणी मुलीच्या अंगावर पडल्याने ती शहराली.पण तिला मजा आली होती.माहुताने पुन्हा इशारा दिल्यावर हत्तीने पुन्हा ती कृत्ती केली.असे चार पाच वेळा झाले.मुलगी  हत्तीच्या अभिषेकाने खुष झाली होती. या सर्व जलक्रिडेचे किना-यावरून फोटो काढले जात होते.फोटोसाठी ती मुलगी वेगवेगळ्या पोझेस देत होती. 

हत्ती पाण्यात पहुडल्यावर मुलगी पाण्यात खाली उतरली व तीने हत्तीला गोंजारले व त्याच्यावर पाणी उडवीत त्याच्याशी  खेळली.या सर्व जलक्रिडेचे त्या मुलीने हत्तीच्या मालकाला काही पैसे दिले.पैशापेक्षा तिला मिळलेला आंनद मोठा होता.

हा सर्व प्रकार पाहून मला पडलेल्या प्रश्नाचे उत्तर मिळाले होते.गावात हत्तीचा उपयोग या खेळासाठी करतात. 

महाराजांचे दर्शन झाले.

                                            महाराजांचे दर्शन झाले.

रामेशेज किल्ल्याच्या पायथ्याशी पोहचलो. नाशिक शहरापासून जवळ असल्याने नाशिकमधूनही या किल्ल्याचे दर्शन करता येते.छत्रपती संभाजी महाराजांशी जोडले गेलेले इतिहासातील एक सुवर्णपान किल्ले रामशेजच्या लढाईला वाहिलेले आहे.रामशेज किल्ला जेवढा लहान तेवढाच त्याचा इतिहास महान आहे.किल्ल्याची रचना ही साधीच आहे.परंतु तरीही मावळ्यांनी बरीच वर्षे हा किल्ला झुंजत ठेवला होता, यावरूनच त्यांच्या पराक्रमाची प्रचिती येते.

पायथ्याच्या ’आशेवाडी’ गावातून किल्ल्याच्या माथ्यावर पोहोचता येते. गावातून किल्ल्याच्या मुख्य कड्याचे दर्शन होते.पायथ्याला वळसा घालून थोडे पुढे गेल्यास पायर्‍या लागतात.पायर्‍या चढत असताना रामशेज किल्ल्याचा आवाका ध्यानात येतो. किल्ल्याच्या दोन्ही टोकांमधील कड्यांचा परिसर दृष्टीस पडतो. रामशेज इतर किल्ल्यांप्रमाणे दऱ्याखोऱ्यांत, जंगलात अथवा खूप उंचीवर नाही.किल्ल्याने एका सपाट माळरानावर त्याने आपले बलदंड शरीर झोकून दिले आहे.

’स्वराजरक्षक संभाजी’ या मराठी मालिकेत ’रामेशेज’ किल्ल्याचा इतिहास दाखवण्यात आल्याने हल्ली या गडावर गर्दी होत आहे.शिवाजी महाराजांच्या लढाईबद्दल आम्ही चर्चा करीत चाललो होतो.मावळ्याचा पराक्रम व इतिहासाबद्दल बोलत किल्ला चढत होतो.

शिवाजी महाराजांचा जयजयकार करीत चढाई सुरु होती. इतक्यात समोर शिवाजी महाराजांच्या पेहरावात गड उरताना एक बालमुर्ती आमच्या समोर आली. आम्ही ब-याच गडावर भंटकती केलेली आहे.पण असे महाराजांचे दर्शन झाले नव्हते.एका कुंटुब शिवाजी महाराजांच्या वेशभूषेत लहान मुलाला गड उतरवत होते.आम्हाला हा वेगळेपणा भावला.आम्ही त्या बालमूर्तीला मुजरा केला.गोंडस व हसरा चेहरा असलेला लहान मुलगा मस्तकी जिरेटोप, भाळी शोभून दिसणारी चंद्रकोर, गळ्यात माणिक मोत्यांची माळ, कमरेवर कसलेली तलवार आणि पायात मोजडी अशा पेहरावात कोणाच्याही मदतीशिवाय गडउतार होत होता.फक्त घोडा नव्हता.तो मुलगा आंनदी खुष वाटला. शिवाजी महाराज की जय म्हणताच तोही जय म्हणत होता.आम्ही त्याचे फोटो काढले.इतर पर्यटक त्यांच्या सोबत सेल्फी काढण्याची संधी सोडत नव्हते. लहान मुलांनी चित्रातले गडावऱचे शिवाजी महाराज पाहिलेले आहेत.तेव्हा गड व गडावरचे महाराज अनुभवण्यासाठी या मुलाला आम्ही महाराजांच्या वेशभूषेत गडावर आणले आहे.त्याच्या आईबाबाशी संवाद साधत असताना ही त्यांची एक वेगळीच कल्पना कळली.

त्या मुलाला पाहून भारावून गेल्याने गडावर कधी चढलो ते कळलेच नाही. गडावर जाताना वाटेत लागणा-या गुहेत रामाचे मंदिर आहे.तसेच एका बाजूला शिलालेख कोरलेला दिसून येतो. गुहेच्या खालच्या बाजूस एक पाण्याचे टाके दृष्टीस पडते. गडाच्या दोन्ही टोकांमधील भागात आपण येऊन पोहोचतो. समोरच बुजलेल्या अवस्थेत गुप्त दरवाजा आहे. हा किल्ला अनुभवताना ह्या किल्ल्याचा इतिहास मनात साठवणे हा जसा थरार वाटते.

                      मात्र आम्हाला बालमुर्तीच्या रुपात शूर योध्दा शिवाजी महाराज कायमचे स्मरणात राहिले.

निखळ तिचे हास्य

                                                                निखळ तिचे हास्य


                          मुलीचं सहजसुंदर निखळ हास्य मी   पाहताच तीचे फोटो काढत राहिलो.
                         निखळ व निरागस हास्य किती गोड  दिसतं याचा  मला त्यावेळी प्रत्यय 
                         आला.सकाळच्या प्रसन्न वातावरणात एक सुंदर, निरागस व  मनमोहक 
                         मुलगी    आंनदात     झोपाळ्यावर      बसून     हळुवार  झोके घेत  होती.
                        चेह-यावर हलकसं स्मित उमटल्याने सुंदरता अधिक वाढली होती.लहान 
                        मुलांना झोका घ्यायला खूप आवडते.तेथे आजुबाजुला  दुसरी कोणी मुलं 
                        नसल्याने ती शांतपणे झोका घेत होती.झोका घेताना ती स्वत: आंनदात
                        दिसत होती.ती तिच्या खुशीत  रमली  होती.ती निखळ आनंद उपभोगत
                        होती.थंडगार हवेची झुळूक   अंगावर  घेत झोका घेण्यात सुखावली होती.
                        तेव्हा तेथील वातावरण देखील प्रसन्न वाटले होते.

                       बोलक्या डोळ्यांनी    मोकळ्या  मनाचे  हितगुज साधत होती.जणुकाय 
                       स्वत:च्या  स्वप्नात रंगणारी,एक सुन्दर चाफेकळी. तिथे काय घडतय़
                       याकडे लक्ष  द्यायला तिला वेळ नव्ह्ता. तिच्यात अवखळपणा दिसत
                       नव्हता. प्रत्येक  झोक्यासह  तीचे हास्य फुलत होतं. तिचे  गोड स्मित 
                       बघत राहावेसे  वाटत होतं.निखळ  तीचे बोलके  हास्य व चेह-यावरती 
                       कोमलता  पाहून  ती फुलांसारखी  नित्य उमलावी  व स्वच्छंदी बागेत 
                       बागडावी   असे  वाटलं.    तीचे  ते    बालपणीचे   सुंदर क्षण  डोळ्यात 
                       साठवूनी   ठेवावेत  असे  झालं   होतं.  तिला   त्यावेळी पाहून कवीला 
                       नक्कीच कविता सुचली असती. 

                      निखळ, निर्मळ हास्य हे  मानवाला मिळालेलं वरदान आहे.हास्य हा 
                      मनाचा आरसा आहे. चेहऱ्यावर  निखळ   हास्य हीच तर आहे खऱ्या
                      माणसाची ओळख असते. हास्य   जणू   अमृत हे जगण्याचे निखळ 
                      अंतःकरणाचे साधन.

शेकोटीची उब

                                                         शेकोटीची उब

जी स्वतः जळते अनं दुस-यास ऊब देते ती ' शेकोटी '. शेकोटी म्हणा, कॅम्पफायर म्हणा की आणखी काही. नाव बदलल्यानं फरक पडत नाही, की शेकोटीची उब काय बदलत नाही.

मित्रांसह ट्रेकला गेलो.रात्री गुन्हेत राहण्याची संघी मिळाली होती.मस्त थंडी पडली होती.सुर्यास्त झाल्यावर गुन्हेत अंधार पडण्यास सुरुवात झाली.मित्रांनी पाण्याच्या टाक्यातून पाणी आणून ठेवले. गुन्हेत बॅट-या लावून उजेड करण्यात आला.बॅटरीने गुन्हा तपासली. कोठे कृमीकिटक नसल्याची खात्री करुन घेतली.काट्या आणून दगडावरची चुल पेटवून आणलेल्या वस्तूतून खाण्याचे पदार्थ शिजवले.चुल पेटवल्याने गुन्हेत धूर झाल्याने गुन्हेतून बाहेर आलो. तेव्हा दूरवर गावातले दिवे लुकलुकताना दिसले.तर आकाशात चांदण्या चमकताना दिसल्या.हाच अनुभव अनुभवण्यासाठी आलो होतो.भुक लागल्याने जेवण केले.शिजवलेले सर्व पदार्थही पटकन संपले.    

जेवणानंतर आवराआवर करुन स्पिपिंग बॅग काढून अंथरल्या.शुभ्र चादणं पडलं होतं.गुन्हेच्या बाहेरचं जग स्पष्ट दिसत होतं.एका मित्राला बाहेर जंगलात फिरायला जाण्याची कल्पना सुचली.बॅट-या घेऊन निधालो.एकजण येण्यास तयार नव्हता.पण गुन्हेत एकाटाच राहणार या भितीने तोही निधाला.किर्र काळोखातून एकामेकाच्या पाठीमागाहून पुढे जात होतो.झाडाझुडुपात हालचाल दिसली नी आम्ही पाठी गुन्हेकडे फिरलो.येताना वाटेत आम्ही सुकलेल्या झाडाच्या फांद्या व काठ्या जमा केल्या. 

त्या जंगलात व गुन्हेत आमच्या शिवाय दुसरे कोणीच नव्हते.आम्ही शेकोटी करण्याचे ठरवले.थंडीत थोडी ऊब मिळेल व गप्पा करता येतील.आणलेल्या सुकलेल्या फांद्या पेटवल्या.शेकोटी पेटल्यावर सर्वजण शेकोटीच्या बाजुला गोलाकार बसलो.

गाणी सुरु झाली.पेटलेल्या शेकोटीच्या समोर स्वराज्याच्या गाण्यानी सुरुवात केली.शौर्यगीत,भक्तीगीत,भावगीत व नंतर पिकनीकची गाणी झाली.मग गप्पा कधी रंगल्या ते कळलेच नाही.एका मित्राने ट्रेकमधले केलेल्या मोहिमांची साहसाची माहीती दिली. हिमालयातील मोहिमांची माहीती दिली व हिमालयातील मोहिमा आवर्जून करण्याची विंनती केली.दुसरा मित्र पहिल्यांदा ट्रेक आल्याने त्याने त्याच्या शालेय व  कॉजेलच्या जीवनातील गमतीजमती सांगितल्या आम्ही खुप हसलो व त्याची टिंगलही केली. शेकोटीच्या उबेत गप्पाही रंगत होत्या.एका मित्रांनी कलाकारी केली. वेगवेगळ्या अभिनेत्र्यांचे आवाज काढले.डॉयलोग बोलला. एकपात्री प्रयोग साकारला.एका मित्रानी मोबाईल काढून त्यांनी वाचलेल्या काही पुस्तकातील त्याला आवडलेले प्रसंग वाचुन दाखवले.सर्वाना ते प्रसंग भावले. एका मित्रांनी राजकारणावर बोलण्यास सुरुवात करताच त्याला तेथेच थांबवले.या ठिकाणी राजकारणावर भाष्य नको,असे त्याला समजावले.मग त्याने शिवरायांच्या इतिहासातील विशेष व्यक्तींचा पराक्रम आमच्या समोर उभा केला. गप्पाची मैफल आता चांगलीच रंगली होती.रात्रभर शेकोटी पेटत ठेवत गप्पा मारण्याची सर्वाची तयारी झाली होती. कोणीही झोपण्यास तयार नव्हता.वेळ खुप झाली होती.एक मित्रांनी त्याच्या ऑफिसमधल्या मजामस्ती संगितली.बॉसची टिंगल टवाळी केली.मंडळी काय झोपायचे नाव घेत नव्हती,काय करायचे. मी एक युक्ती केली.माझ्यावर वेळ आल्यावर मी भुताच्या गोष्टीं व अनुभव सांगण्यास सुरुवात केली आणि लागलीच शांतता झाली.सगळे चीडीचुप झाले.मगच्या एका ट्रेकमध्ये एका मित्राने सांगितलेल्या भुताखेतांच्या गोष्टी शेकोटी समोर या सर्वांना आवाज काढून सांगत होतो.मला वाटले हे माझी चेष्ठा करतील पण झालं उलटच ते सगळे धाबरले होते.आजूबाजूला काळोख     असल्याने भीती    वाटत होती.एकजण   थरथरत उठून स्पिपिंग बॅग मध्ये  घुसला.तसा मी सांगायचा थांबलो.सुकलेल्या काट्या संपल्याने शेकोटीतील आग कमी झाली होती.शेकोटीसाठी काट्या आणाव्या लावतील म्हटल्यावर कोणीच येण्यास तयार नव्हता.माझे काम झाले होते.शेकोटीनेच आम्हाला आता झोपा असे सांगितले होते.

                    शेवटी झोपायला जाण्यापूर्वी शेकोटी विझवायचो विसरलो नाही.

आजीचा फोटो

मित्राच्या गावाला गेलो होतो.पहाटेचा नजारा टिपण्याची संधी असल्याने लवकरच कॅमेरा घेऊन एकटाच घराबाहेर पडलो. गारठा पडल्याने सगळे गुरगुटून घेऊन घरातील कामे करीत होती.तर काही व्ययस्कर मंडळी शेकोटी घेत शेकत होती.गोठ्यात गुरांना चारापाणी देत होते.शेतकरी शेतावर जाण्याची तयारीत होते. झुंजुमुंझु झाले होते.घरांच्या कौलातून घूर बाहेर येते होता.वासरं हंबरत होती.बक-या व कोंबड्या बाहेर पडण्याच्या तयारीत होत्या.गाव जागे झाले होते.फोटो काढत काढत गावाबाहेर आलो होतो.

आता चांगलेच तांबडे फुट्लं होतं.माझे फोटो टिपणे सुरु होते.तेवढ्यात बैलांच्या गळ्यातील घुंगुरांचा आवाज कानावर पडला.खिल्लारी बैलांची एक बैलगाडी माझ्या दिशेने येताना दिसली.चांगला फोटो काढण्याची नामी संधी माझ्याकडे धावून आल्याने माझी धावपळ सुरु ली. घुंगुरांचा आवाज जवळ येऊ लागल्यावर मी सरसावलो. बैल बैलगाडी एका लयीत ओढत असल्याने घुंगुरांचा आवाज लयबध्द होता. सफेद रंगाच्या खिल्लारी बैलांची बैलगाडी हाकलणारा मला पाहून हबकला व सावरून बसला.मला पाहिजे होत्या तशाच बैलगाडीचे मी वेगवेगळ्या कोनातून फोटो टिपत होतो. किती फोटो काढू असे झाले होते. बैलगाडी आता खुपच जवळ आली होती. तरीही माझे फोटो काढणे काही थांबत नव्हते.आता बैलगाडी माझ्या समोरून जात होती.मी गाडीत पाहिले तर एक आजीबाई टोपली घेऊन बसलेल्या दिसल्या.त्या शेतावर निघालेल्या दिसल्या.पहिल्या पासून माझी नजर बैलगाडीवर असल्याने गाडीत कोण बसले याकडे लक्ष नव्हते.आजीना पाहिल्याबरोबर माझा कॅमेरा पुन्हा सरसावला.आजीनी साडीचा पदर डोक्यावरुन घेऊन साडीत अंग झाकलेले होते.कपाळावर काळा टिळा होता.चेहरा हसरा होता.आजीनीही मला पाहिल्याबरोबर पोझ दिली व गालात हसल्या. मी पटकन फोटो काढून घेतला. मी नकळत त्यांना नमस्कार केला.कोणतरी आपला फोटो काढतोय याचा त्यांना आंनद झालेला दिसला.या वयात देखील शेतावर शेतीची कामे करण्यास निधालेल्या पाहून मन भरुन आले.

आजी देखण्या होत्या.त्या प्रेमळ व आंनदी वाटल्या.माझी त्यांच्याशी नजरानजर आणि दोघांमध्ये आपूलकीचे नाते जुळले. ज्या प्रकारे गाडीत बसल्या होत्या त्यांना पाहून मला पूर्वी लग्नानंतर बैलगाडीतून सासरी जाण्यास निधालेल्या नववधूचा भास झाला.नवरी सजलेली असते पण गाव व माहेर सोडून नव-याबरोबर सासरी निधालेली असल्याने थोडीशी हिरमुसलेली दिसते.इथे आजी आंनदी दिसत होत्या.

खिल्लारी बैलांच्या गाडीपेक्षा आजीचा बोलका फोटो कॅमे-यात कैद केला होता.

… तिची अदभूत केशरचना!

आपल्याकडे सगळ्यांनी लक्ष द्यावे असे वाटत असेल तर केशरचना नीटनेटकी असणे आवश्यक आहे. स्त्रीपुरूष या दोहोंनाही केशभूषेचे आकर्षण असते.आपल्याला सुंदर बनविण्यात अनेक गोष्टींचा सहभाग असतो. त्यातली एक गोष्ट म्हणजे आपले केस. केवळ सुंदर केस असूनही चालत नाही. त्यांची रचनाही तितकीच आकर्षक असावी लागते.आपली केशरचनाच आपल्या सौंदर्यात मोलाची भर घालत असते.

आदिवासी पाड्यावर वनवासी कल्याण आश्रमाच्या कार्यकर्त्यांच्या मदतीला गेलो होतो.तेथील पाड्यावर फिरलो व आदिवासींना भेटलो. त्यांच्या कुटुंबातल्या सदश्यांना भेटलो.भेटी दिल्या.त्यांच्यातल्याच एका लहान मुलीच्या केशरचेने माझे लक्ष वेधून घेतले.ती लहान उघडी मुलगी तीच्या पेक्षा थोडीशी मोठी असलेल्या मुलीच्या कमरेवर बसलेली होती.तिची केशरचना एखाद्या अभिनेत्रीसारखी होती.

ऑस्कर पुरस्कारच्या वेळेत अभिनेत्री किंवा सौदर्य स्पर्धेत अशी केशरचना पाहिल्यासारख्या वाटले. केसात गवताच्या काड्या व गवताच्या बिया अडकलेल्या होत्या.रंगाने काळी सावळी होती.नाक वाहत होते.तोंड कशाने तरी काळे झालेले होते.समोरचे काही केस कापलेले होते.काही दिवस तिला आधोंळ घातली नसेल अशी दिसत होती तरीही तीला केशरचना शोभून दिसत होती. अस्वच्छ होती पण निर्सगाशी एकरुप झाली होती.मी त्या मोठ्या मुलीला विचारले,या मुलीची केशरचना कोणी केली? ती प्रथम लाजली.मग तिने मी केली असे सांगितल्यावर मला आश्चर्य वाटले.या मुलीला अशा केशरचनेबद्दल कोणी सांगितले किंवा शिकवले असेल असा प्रश्न पडला.तेथे इतर काही मुली होत्या पण त्यांची केशरचना विशेष नव्हती.आदिवासी महिलांच्या केशभुषेपेक्षा ही केशभूषा  वेगळीच दिसली.आदिवासी पाड्यावर केशभूषेला तसे महत्व नसते.महिलांना वेळ व आवडही नसते असे वाटते.मात्र सणाला याच महिला सजतात व नाचतात.साजेशी केशभूषा असली पाहिजे व जसा चेहरा तशी केशभूषा असावी एवढेच महत्व.आदिवासी महिलांच्या केशभूषा याविषयी निरनिराळ्या भागात विविध प्रथा आढळून येतात.

साजशृंगाराची आदिवासींना आवड असते.अंगावर गोंदवून घेणे, समारंभप्रसंगी शरीरास रंग लावणे, केशभूषा करणे, गळ्यात रंगीबेरंगी माळा घालणे हे प्रकार सर्व जमातींत आढळतात.भडक रंगाचे कपडे घालून सजत असतात.कपड्यांचा वापर फारच अल्प करण्यात येतो. 

काळाभोर घनदाट केशसंभार असलेल्या स्त्रीचे सौंदर्य अधिकच सुंदर दिसते यात वादच नाही.महिला फॅशन शिवाय राहू शकत नाहीत. 'फॅशन' ही आधुनिक काळातील एक महत्त्वाची प्रेरणा मानली जाते.

दानशुर शेतकरीमामा

                       

    आम्ही त्रंबकेशवर परिसरातील  ’हरीहर’ गडाच्या शेजारीच असलेल्या ’भास्करगड’ (बसगड) वर ट्रेकिंगला गेलो होतो.निरगुडपाड्यात न जाता आम्ही सरळ भास्करगडाच्या पायथ्याशी पोहचलो.भास्करगडाकडे जाण्याच्या दिशादर्शकासमोरच एक झोपड़ी होती. आम्ही तेथे गडावर जाण्याच्या वाटेची चौकशी करण्यास सुरुवात केली.पाउस पडल्याने गवत व रान वाढलेले असल्याने गडाची वाट मिळाली नाहीतर चुकण्याची शक्यता होती. झोपडीत काही तरुण मंडळी होती.त्यांनी गडाची माहीती दिली.आमची तयारी झाली होती.पण गडावर जाण्यासाठी वाट दाखवण्यासाठी वाटाड्या नेण्याची सगळ्यांना गरज वाटली.तरुण मंडळी गडावर आमच्यासोबत येण्यास तयार नव्हती. तेवढ्यात एक वयस्कर शेतकरी रानातून काम करुन तेथे झोपडीत आला.वयस्कर असल्याने त्याला वाटाड्या म्ह्णुन विचारण्याचे आम्हाला धाडस झाले नाही.त्यांनी पाणी पिऊन झाल्यावर आमच्या सोबत संवाद साधला.तो काम करुन दमून आलेला दिसला.आमची अडचण कळल्यावर तेच आमच्यासह गडावर येण्यास तयार झाले.      

   आमच्या ओळख परेडमध्ये त्यांनी आपले नाव ’गंगाराम हनुमंत पारधी’ असे सांगितले. त्या वयस्कर वाटाड्याच्या मार्गदर्शनाखाली आमचे पदभ्रमण सुरु झाले.सफेद टोपी,सफेद शर्ट,खाली टॉवेल ,पायात प्लास्टिकच्या चप्पला,हातात प्लास्टिकची पिशवी   व खांद्यावर कु-हाड असा मामाचा पेहराव होता. चेहरा रापलेला व सुरकुत्या पडलेला. आपले आयुष्य रानावनातून जगल्यामुळे चढाईत सफाई व वेगळीच शैली होती.आमचा वाटाड्या असल्याने सगळ्यांच्या पुढे रस्ता दाखवत आमची चढाई सुरु झाली.मामा पटापट चढत आम्हाला लाजवत होते.आम्हाला दम लागत होता.मामा गावाकडल्या गोष्टीवर संवाद साधू लागला. आम्ही त्यांच्याकडून माहिती गोळा करु लागलो.

    त्यांचा गाव दुर्गम भागात असल्याने चांगला रस्ता देखील नव्हता.त्यांच्या गावात शिक्षण अधिकारी शाळा सुरु करण्याचा प्रस्ताव घेऊन आले होते.पण शाळेसाठी जागा नसल्याने शाळा सुरु होणार नव्हती.तेव्हा या शेतकरीमामाने आपल्या कडील जागा शाळेसाठी देण्याची तयारी दाखवल्यावर गावात शाळा सुरु झाली.गावातील मुलांच्या शिक्षणाचा प्रश्न सुटला होता.एका अशिक्षित माणसाहातून  मोठे सामाजिक कार्य झाले होते.शिक्षणाचे महत्व मामाला कळले होते. आम्हाला मामाबद्दल आदर वाटू लागला.मामाचा छानपैकी एक फोटो काढला.एका दानशूर व्यक्तीची भेट झाल्याने आंनद झाला.    

एका अशिक्षित माणसाकडून मोठे सामाजिक कार्य झाले होते.सर्वांना जमीन पाहिजे असल्याने जमीनीवरुन भावाभावांमध्ये भांडण होतात.पण कोणीही आपल्या हिश्याची जमीन दुस-या भावासाठी सोडायला तयार नसतो.शेतकरीमामाने गावातील मुलांचे शिक्षणासाठी होणारे हाल पाहिले असतील व शाळेमुले गावात इतर सुधारणा होतील या उद्देशाने आपली जागा शाळेला देऊन जमीनीवरुन वाद घालणा-या भावानां चांगला संदेश दिला आहे.

    आम्हां सर्वांना गडावरुन नेऊन सुरक्षित खाली उतरवल्याने आम्ही त्यांचे आभार मानले.पुन्हा भेटू म्हणत आम्ही त्यांचा निरोप घेतला.  

चिमणी व चिमणा

एक चिमणी रस्त्याहून जाणा-या कारवर जोरात आदळलेली पाहिली.ती कारवर वेगात आदळल्याने तशीच खाली पडली.असं कधी होत नाही.पण माझ्या समोर घडले होते. तिला कारचा जोरात फटका बसलेला होता.तीने उडण्याचा प्रयत्न केला.पण तीला उडण्यास जमत नव्हते.तडफडत होती.उडण्याच्या प्रयत्नाला असताना तेथे चिमणा आला.तो चिवचिव करीत तिला उठवत होता.ती आता पाय वरती करुन शांत पडून होती.चिमणी चिमण्याच्या प्रयत्नाला प्रतिसाद देत नव्हती.चिमणा तीला ओढू लागला.चिमणा ज्या प्रकारे तिला उठवण्याचा प्रयत्न करीत होता ते पाहून वाईट वाटत होते. चिमणी तसा छोटासा पक्षी,पण तो प्रसंग पाहून सर्व सजीव सारखेच आहेत असे वाटले.

चिमण्याचा प्रयत्न सुरु असताना तेथे कोणीच पुढे गेले नाही.हे सगळे भर रस्त्यात चालले होते.त्या वेळेस नेमकी रस्त्यावर गाडी नव्हती. चिमणी उठत नसल्याने तीला उचलून आणून पाणी पाजावे या उद्देशाने मी पुढे झालो.इतक्यात एक गाडी मागून आली. मी मागे झालो.पण चालकाला गाडी बाजूने घेण्याचा इशारा केला.त्या गाडी चालकाला पुढे काय आहे,हे कळलेच नाही.त्या गाडीचा एक टायर नेमका त्या चिमणी वरुन गेला आणि ती चिमणी दिसेनाशी झाली.फक्त पिस दिसत होती.काय झाले हे कळण्याच्या आत सगळ घडलं होतं. सगळ शांत झालं. खूप वाईट वाटलं.आपण तेथे असून देखील चिमणीला वाचवू शकलो नाही.मी स्वत:ला दोष देत होतो.

मी आता चिमण्याला शोधू लागलो.रस्त्यावरील गाड्या कमी झाल्यावर तो चिमणा कोठून तरी पटकन तेथे आला.चिवचिव करीत नव्हता.चिमणी भोवती गोल फिरला.रक्त आणि पिस दिसत होती.चिमणीचे काय झाले असेल ते त्याला समजल्यावर त्याने मोठ्याने चिवचिवाट करीत आक्रोश केला.साथीदार मध्येच सोडून गेल्याचे तो दु:ख व्यक्त करीत होता.तो प्रसंग पाहून मी सून्न झालो.  

घटना  वेगात घडल्याने कोणाला काहीच करता आले नाही.चिमणा तेथून उडून जात नव्हता.रस्त्यावर वाहनांची गर्दी झाल्यास तोही गाडी खाली  यायचा अशी भिती वाटल्याने त्याला तेथून उड्वण्याचा प्रयत्न केला पण तो जात नव्हता. शेवटी एक गाडी जवळ आल्याबरोबर तो तेथून उडला. स्वत:चा जीव वाचवण्याकरीता की चिमणीच्या पिल्लांना आधार देण्यासाठी ते कळले नाही.    

कदममामा

आमच्या सोसाय़टीत श्री.कदम वॉचमन म्हणून काही वर्षे काम करीत होते.काही महिन्यापूर्वी अल्पशा आजाराने त्यांचे निधन झाले. त्यांच्या जागेवर आता नवीन वॉचमन कामे करीत आहेत.सोसायटीत त्यांनी  बरीच वर्षे काम केल्याने ते वॉचमन नसून सोसायटीचा एक सभासद झाले होते. सोसायटीची कामे व्यवस्थित करीत होते. सर्वांच्या परिचयाचे व कोणाचेही कोणतेही काम करण्यास तत्पर असायचे.विशेष म्हणजे लहान मुलांवर व वयस्कर मंडळींवर बारीक लक्ष ठेवायचे.पाण्याचे नियोजन व्यवस्थित करायचे.सोसायटीत येणा-या व जाणा-या लोकांवर पाळत ठेवून असायचे.सोसायटीतील काही मंडळी त्यांचा आदर करीत तर काही नोकरासारखी वागवायची.सर्वांच्या सुखदुखात सामिल व्हायचे. पण कायम दिवसपाळी करीत असत. गरीब होते.त्यांची पत्नीही घरकाम करीत होती. 

वॉचमन हा प्रत्येक सोसायटीतला महत्त्वाचा घटक आहे.सोसायटीच्या सुरक्षेची जबाबदारी त्या वॉचमनवर असते. वॉचमन गेटवर पहारा देतो, त्यामुळेच आपल्याला घरात शांत झाप लागते. 

  

 कालच्या दिवाळीत त्यांची आठवण झाली. दरवर्षी दिवाळीत त्यांना एक मिठाईचा पुडा व एक शर्ट ’दिवाळी भेट’ देत होतो. पैसे दिले कि घरात जाणार याकरीता त्यांना शर्ट देत होतो.दुस-याच दिवशी तो नवीन शर्ट घालून दिवाळी शुभेच्छा देण्यास कामावर हजर राहून दिवाळी साजरी करायचे. नवीन शर्टात ते खुलुन व प्रसन्न दिसायचे. मधली काही वर्षे मी दिलेला शर्ट ते मुलाला देत असत आणि शर्ट मोठा किंवा लहान झाला असे मला खोटेनाटे सांगून वेळ काढीत असत.मुलगा खुष झाल्यावर तेही आंनदी वाटायचे.  

या वर्षी मात्र कामावर असलेल्या दोन्ही वॉचमनना दिवाळीसाठी पैसेच दिले.

फुगेवाला

फुगेवाला

रस्त्यांवरुन जाताना समोर एक फुगेवाला आला.सायकलच्या मागेलाल पिवळा, हिरवा, निळा रंगीत फुगे लावले होते व हॅन्डलवर छोट्य़ाशा बास्केट मध्ये एक छोटीशी मुलगी बसलेली दिसली.तो फुगेवाला सायकलवरुन उतरुन चालत चालला होता.मुलगी सायकलवर होती.

रंगीबेरंगी फुगे बालगोपाळांना फार आवडतात. हवेत तरंगणाऱ्या फुग्यांचे त्यांना भारी कौतुक वाटते. फुग्यांमागे धावणे हा त्यांचा आवडता छंद असतो.कोणाला लाल, तर कोणाला निळा, तर कोणाला एक सोडून दोन फुगे विकत देऊन तो या चिमुकल्यांच्या चेहऱ्यावरील आनंद टिपत होता.फुगेवाला दुस-यांच्या मुलांसाठी फुग्याच्या रुपात आंनद विकत होता.पण स्वत:च्या मुलीला मात्र त्या आनंदापासून  दूर ठेवत होता.हे करताना त्याला कीती दु:ख होत असेल.आपल्या फुग्यांवर दुस-याची मुलं खुश दिसतात.पण आपल्या मुलांना आपण खुश करु शकत नाही.याची त्याला खंत होत असेल.तिलाही वाटत असेल बाबांनी मलाही फुगा द्यावा.मी पण फुग्याबरोबर खेळावे.फुगे विकून मिळणा-या पैशावर त्यांचा चरितार्थ चालत असणार.

मी त्याला विचारले,आपल्या मुलीला फुगे आवडत नाही का?.त्यावर तो म्ह्णाला, कोणत्या
लहान मुलाला फुगे आवडत नाहीत? तीला पण खेळायला फुगे पाहिजे असतात.कोणते मुल आपल्या एवढ्या जवळ फुगे असूनही शांत बसेल?मला वाईट वाटले. मी त्यांच्याकडे उरलेले  
सगळे फुगे विकत घेऊन त्या मुलीला दिले.त्या मुलीला खूप आंनद झालेला दिसला.पण सगळे फुगे लगेच संपून देखील तो फुगेवाला नाराज दिसला.ती मुलगी रोज फुगे विकून देणार नाही याची त्याला भिती वाटू लागली.




आपल्या मुलीला न देता दुस-यांच्या मुलांना आंनद देणारा फुगेवाला. 

सुंदर, साजिरा श्रावण आला!

                          सुंदर, साजिरा श्रावण आला !

हासरा नाचरा, जरासा लाजरा, सुंदर साजिरा श्रावण आला
तांबुस कोमल पाऊल टाकीत भिजल्या मातीत श्रावण आला
मेघांत लावीत सोनेरी निशाणे आकाशवाटेने श्रावण आला
लपत, छपत, हिरव्या रानात, केशर शिंपीत श्रावण आला
इंद्रधनुष्याच्या बांधित कमानी संध्येच्या गगनी श्रावण आला
लपे ढगामागे, धावे माळावर, असा खेळकर  श्रावण आला
                                                                              सृष्टीत सुखाची करीत पेरणी आनंदाचा धनी श्रावण आला

 श्रावण म्हणजे निसर्गाची रंगपंचमी. ओल्या मातीतून, गंधातून पुलकित करणाऱ्या या काळात नव्या पानाफुलांच्या आगमनाने श्रावणाच्या बहराला पूर्तता येते.सृष्टीने रानफुलांची कोवळ्या किरणांनी विणलेली सुंदर भरजरी किनार असलेला हिरवा शालू नेसताच श्रावणाच्या आगमनाची चाहूल लागते.  

 श्रावण म्हणजे हिरव्या रंगाचे मुक्त प्रदर्शन. हिरव्या रंगांची विशाल वस्त्रे एकावर एक लपेटून उभे असलेले चराचर डोळ्यांचे पारणे फेडते. ज्येष्ठात सुरू झालेला पावसाळा श्रावणात चांगलाच स्थिरावलेला असतो. या दिवसांत ऊन-पावसाचा लपंडाव चाललेला आढळतो. क्षणात आभाळात काळ्या ढगांची पीछेहाट होऊन सूर्याची किरणे धरणीवर तेजाची बरसात करतात, तर दुसऱ्याच क्षणी गडद निळे ढग, सूर्यकिरणांना मागे सारून घननीळ बरसतो आणि रेशीमधारा रिमझिमतात. जलधारांची बरसात करू लागतात. जलबिंदूंच्या माध्यमातून सूर्याच्या सप्त रंगांचे मनोहारी दर्शन घडविणारा श्रावण.कधी ऊन तर कधी पावसाच्या खेळात हिरवाईने नटलेली सृष्टी ही श्रावण मासाची खासियत.

मृग संपले आणि त्या जोरदार पावसाच्या आगमनाने सारे काही मनासारखे घडून आले. नदी-नाले, ओढे तुडुंब झाले. धरणे भरू लागली.  चांगला पाऊस कोसळू लागला. विहिरींना पाणी आले परिसर हिरवागार होऊन एका नव्या नवलाईने चिंब भिजून गेला. काय विलक्षण सामर्थ्य आहे या निसर्गशक्तीत.. 

 व्रतवैकल्याचा आणि सृष्टीला हिरवागार शालू नेसवलेला सुंदर-साजिरा श्रावण हा आज धरतीवर पाऊल ठेवेल. वसंतऋतूपेक्षा वेगळ्या तऱ्हेच्या पावसाळी फुलांनी हिरव्यागार वृक्षलतांनी नटलेली विलक्षण चिरसुगंधी विविधरंगी फुले हसऱ्या-नाचऱ्या श्रावणाला लाजरा बनवतात.. 

    श्रावणाच्या आगमाने अवघी सृष्टी हिरवीगार झाली आहे. वेगवेगळी फुलेही उमललेही आहे. त्यांवर भिरभिरणारी फुलपाखरे बघतांना मन सुखावते. त्याचे मनमोहक रंग जणू सर्वांवर मोहिनीच करतात. सगळ्या सृष्टीसकट मनामनांची मरगळ धुऊन काढणारा श्रावण सगळ्यांचाच सखा बनतो, तो आपल्या विविध रंगांच्या नर्तनाने सगळ्यांची मनं जिंकतो. 

             चोहीकडे दाटलेली हिरवळ आणि ’क्षणात येते सरसर शिरवे, क्षणात फिरुनी ऊन पडे’ अशा आल्हाददायी वातावरणामुळे खरोखरंच ’श्रावण मासी हर्ष मानसी’ झालेला असतो. श्रावण म्हणजे पावसाच्या सरी, हिरवी दुलई पांघरलेली वसुंधरा, प्रत्येक थेंबानिशी स्वच्छ झालेले सृष्टी, 

निसर्गातील स्थित्यंतरांचे मनमोहक रुप दाखविणारा महिना.  सारी सृष्टी आनंदोत्सव साजरा करते.