Wednesday, January 20, 2021

विश्वचषक जिंकल्याचा आंनद

 






अजिंक्य रहाणे याच्या नेतृत्वाखाली भारतीय क्रिकेट संघाने ऑस्ट्रेलियात इतिहास घडवल्याने क्रिकेटप्रेमींना मोठा आंनद झाला. ऑस्ट्रेलियाला ऑस्ट्रेलियात हरवून मालिका जिंकणे हा पराक्रम विश्वचषक जिंकल्याचा आंनद देतो. नवोदितांनी प्रमुख खेळाडूंच्या अनुपस्थितीत मिळवलेला हा विजय ऐतिहासिक आहे. ऑस्ट्रेलियाच्या मजबूत संघाला नवख्या खेळाडूंनी दिलेल्या लढ्याने विजय संपादन केले हे विशेष आहे. भारतीय संघाने नवोदित खेळाडू आणि दुखापतींचे आव्हान पेलत हा मालिका विजयाचा अध्याय लिहिला.

एकामागून एक येणाऱ्या आव्हानांना समर्थपणे सामोरं जात त्यांनी ही मालिका जिंकून दाखवली आहे.भारतीय संघाने या मालिकेत संपूर्ण ताकदीनं उतरलेल्या मुरब्बी यजमानांना धूळ चारल्याने हा विजय अविस्मरणीय ठरला.  


ऑस्ट्रेलियाने कधी स्वप्नात देखील विचार केला नसेल की त्यांचा असा पराभव करीत चांगली जिरवली आहे.ऑस्ट्रेलियाच्या जेष्ठ खेळांडूची भाकित चुकीची ठरली. पहिल्या सामन्यातील पराभवानंतर भारतीय संघाची लाज काढली होती.भारताच्या युवा संघानं त्यांना त्यांच्याच भाषेत उत्तर दिलं आहे. ऑस्ट्रेलियात ऑस्ट्रेलियाचं गर्वहरण केल्याने भारतीय संघाचे कौतुक होत आहे.


भारतीय संघाला कमी लेखण्याची चूक केल्याने ऑस्ट्रेलियाचा पराभव झाला आहे.ऑस्ट्रेलियाच्या प्रमुख खेळाडूंसह संपूर्ण मालिका खेळूनदेखील ऑस्ट्रेलियाला पराभव पत्कारावा लागल्यानं खेळांडूना धक्का बसला आहे. कसोटीतील सर्व निर्णायक क्षणाला भारतीय खेळाडूंनी आपला खेळ उंचावला, जे ऑस्ट्रेलियाला जमलं नाही. दोन्ही संघात फक्त हाच फरक होता.भारतीय संघाने कधी ३२८ धावा केशा केल्या ? हा प्रश्न सतावत आहे. 


तशी ही मालिका गाजली. ३६ धावात भारतीय संघ गारद झाल्याने पराभव, भारतीय संघाचे ९ खेळाडू दुखापतग्रस्त, बदली कर्णधाराचे   कुशल व कल्पक नेतृत्व, पुजाराची झुंजार वृत्ती, नवोदीत गोलंदाजांनी मिळालेल्या संधीचं सोनं केलं, चौथ्या कसोटी सामन्यात संघाचा सांघिक व सकारात्मक खेळ व अनेक विक्रम नोंदवले गेले, नॅथन लायनला भारतीय संघातील खेळाडूंनी स्वाक्षरी केलेली संघाची जर्सी खास भेट.


ऑस्ट्रेलियाच्या तीन वेगवान गोलंदाजांनी सातत्याने पुजाराच्या शरीराच्या जवळपास मारा केला.स्वत:ची विकेट वाचवताना एक चेंडू पुजाराच्या खांद्याजवळ येऊन आदळला. एक चेंडू तर अतिशय जोरदार उसळी घेऊन थेट त्याच्या हेल्मेटवर आदळला. पण अनेकविध फटके अंगावर झेलून पुजाराने अतिशय शांतपणे फलंदाजी सुरू ठेवली. एखाद्या भिंतीप्रमाणे अभेद्य असा तो यजमान संघापुढे उभा राहिला. त्याच्या याच गुणामुळे त्याचे सर्वत्र कौतुक करण्यात येत आहे. 


पहिल्या कसोटीतील दारूण पराभवानंतर लढाऊ वृत्ती दाखवत भारताने केलेल्या या पुनरागमनाचे कौतुक अनेक दिग्गजांनी केलं आहे. भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी, ज्येष्ठ नेते शरद पवार, मास्टर ब्लास्टर सचिन तेंडुलकर इत्यादींनी ट्विट करत भारतीय संघाचे अभिनंदन केले. तसेच या कामगिरीसाठी बीसीसीआयकडून भारतीय संघाला ५ कोटी रुपयांचा बोनस देखील जाहीर करण्यात आला आहे.


 

विजयासाठी आवश्यक ३२८ धावांचे लक्ष्य अत्यंत सुनियोजित पद्धतीने गाठून भारताने ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध चौथ्या क्रिकेट कसोटीमध्ये पाचव्या दिवशी तीन गडी राखून थरारक व अभूतपूर्व नोंदवलेला विजय अविस्मरणीय ठरला आहे .भारतीय युवा संघाने सामना  वाचवायचा नाही तर तो जिंकून मालिकेचा शेवट धडाकेबाज करायचा बेत आखाला आणि सिध्द करुन दाखवले आहे​. याकरीता ’सलाम’ या युवा संघाला.


Friday, January 8, 2021

लसीकरण मोहीम

 

लस कधी येणार याची आपण सगळेच आतुरतेने वाट बघत होतो. ती लस उपलब्ध होत आहे. सामान्यांना केव्हा मिळणार? लस आली पण अनेक प्रश्न घेऊन आली. लस घ्यायची की नाही यावर चर्चा सुरु आहे. शरीरावर लसीचे दुष्परिणाम होऊ शकतात. लसीकरण ऐच्छिक केले आहे. मोफत देणार का? असे प्रश्न समोर येत आहेत.खोट्या बातम्या आणि गैरसमज यांचे पेव संपूर्ण जगभर फुटलेले आहे याचा परिणाम लस आणि लसीकरणाबाबत झालेला दिसून येत आहे.

लसीबाबत लोकांच्या मनात विश्वास निर्माण करणे गरजेचे आहे. लसीबाबतची उदासिनता हे जगातील आरोग्याच्या दृष्टीने महत्वाचे आव्हान आहे. कोविड१९ सारख्या वैश्विक महामारीचा एका देशातून दुसर्‍या देशात संसर्ग रोखण्याच्या दृष्टीने संपूर्ण जगातील नागरिकांनी ही लस टोचून घेणे परिणामकारक आहे. यासाठी प्रत्येक देशाने प्रभावी नियोजन करून भविष्यात उद्भवणार्‍या आव्हानांना सामोरे जाणे गरजेचे आहे.   


केंद्रीय आरोग्य मंत्रालयाने ’कोविन’ नावाच्या कुठल्याही अ‍ॅपला बळी पडू नका, असा सावधानतेचा इशारा दिला आहे.लस नोंदणीसाठी अद्याप कोणतेही अ‍ॅप सुरू करण्यात आलेले नाही. ’कोविन’ या अॅपवर आपली कोणतीही वैयक्तिक माहिती देऊ नका, असा सावध राहण्याचा इशाराही दिला आहे.लसीकरणासाठी प्रत्येकाला सरकारकडे आपली नोंदणी करावी लागणार आहे.फक्त  नोंदणी केलेल्या लोकांनाच लसीकरण केंद्रावर लस दिली जाईल.मुंबईतील कोव्हिड सेंटरचे जम्बो लसीकरण केंद्रात रुपांतर करणार आहेत.जम्बो कोव्हिड सेंटर्समध्ये फारसे रुग्ण नाहीत. त्यामुळे त्या सेंटरचा वापर लसीकरण केंद्रांसाठी केला जात आहेत.केंद्र सरकारने पहिल्या टप्प्यात ३० कोटी नागरिकांना लस देण्याची योजना आखली आहे.


गेले काही दिवस लसीच्या चाचण्या व मंजुरी मध्ये गेले. प्रत्येक देश लस निर्मिती करण्यास लागला. आपली लस किती प्रभावी व दुस-या लसीचे दुष्परिणाम दाखवले जाऊ लागले. लसीला जगात मोठा बाजार असल्याने लस निर्मिती जोरात सुरु आहे. ब्रिटन आणि अमेरिकेतील नागरिकांना कोरोनावरील लस देण्याची प्रक्रिया सुरु झाली आहे. तर जगातील इतर देश या लशीची आतुरतेने वाट पाहत आहेत. 


लसीकरण मोहीम कशी राबवायची यासाठीचे नियोजन करण्यात आलेले आहे. आरोग्य कर्मचारी,राज्य आणि केंद्रीय पोलीस, महानगरपालिका कर्मचारी, ५० वर्षावरचे लोक व ५० वर्षाखालील आजारी  अशी क्रमवारी लावली आहे. वाहतुक, शितगृहे व प्रशिक्षणाची तयारी सुरु आहे. ड्राय रन घेण्यात आले. नागरिकांना लसीकरणादरम्यान कुठल्याही अडचणी येऊ नये आणि लसीकरण प्रक्रिया सहजरित्या पूर्ण व्हावी, यासाठी सरकारकडून प्रयत्न केले जात आहेत. लस घेतल्यानंतर होणा-या दुष्परिणामावर उपाय करणार आहेत.


लशींना मान्यता मिळाल्यापासूनच्या दहा दिवसांत म्हणजे पुढच्या आठवडय़ापर्यंत लसीकरण मोहिमेस सुरुवात होणार आहे.देशात करोनाच्या दैनंदिन रुग्णवाढीत आणि मृतांच्या संख्येत घट होत आहे. उपचाराधीन रुग्णांची संख्या घटत आहे. तेव्हा प्रादुर्भाव असे पर्यत लसीकरण सुरु व्हावे. नाहीतर लस कोणी घेणार नाही. 


२०२१ मध्ये ही वैश्विक महामारी थांबवणे हे संपूर्ण जगासमोरील मोठे आव्हान असणार आहे. लस टोचून घेतलेल्या माणसाला जसा लसीचा फायदा होतो, त्याचप्रमाणे लसीमुळे रोगप्रसार मंदावल्याने, ती न घेतलेल्यांनासुद्धा लसीचे अप्रत्यक्ष फायदे मिळतात. याच कारणास्तव कोरोनासारख्या रोगावरील लस ही मानवतेच्या हिताची आहे.सामूहिक रोगप्रतिकारक शक्ती वाढण्यासाठी किती प्रमाणात लसीकरण व्हायला हवे.


एक बरं झालं ही लस नव्या करोना स्ट्रेनवर देखील प्रभावी ठरणार आहे. नाहीतर नव्या लसीची निर्मिती करावी लागली असती.


रोगाचा फैलाव रोखण्यासाठी लसीकरण करणे, आत्यंतिक गरजेचे आहे.

Thursday, January 7, 2021

मैत्रीचं नातं

’मदतीला धावून येणारा सखा’ हा माझा लेख महाराष्ट्र टाईम्स यावृतपत्रात दिनांक ०७ जानेवारी २०२१ रोजी प्रसिध्द झाला आहे.  





 मैत्रीचं नातं

मुंबई पोर्ट ट्रस्ट मधला माझा एक जवळचा सहकारी "एकनाथ मराठे". अत्यंत साधे राहणीमान,तल्लख बुद्धी व स्पष्टवक्ता अशी एकनाथ मराठेची ओळख. बराच काळ आम्ही एकाच कार्यालयात एकत्र काम केल्याने आम्ही केव्हा मैत्रीच्या नात्यात गुंतलो ते कळचेच नाही. मुंबई पोर्ट ट्रस्ट मध्ये प्रथम संगणक आणल्यापासून आम्हाला त्यावर काम करण्याची संधी मिळाली. संगणकातली कोणालाच काहीच माहीती नसल्याने आमच्यावर मोठी जबाबदारी होती. आम्हाला त्यातली माहीती घेऊन नंतर आमच्या कर्मचा-यांना शिकवून कामात संगणकाचा उपयोग करुन घेण्याचे काम आम्ही यशस्वीरित्या पार पाडले होते. त्यावेळी संगणकातील समस्यांचे निराकरण करीत कर्मचा-यांना कामात दिवसरात्र मदत करावी लागली.        


एकनाथ, कामात एकदम तत्पर आणि संगणक वापरात पारंगत असल्याने त्याच्यावर बरेच अवलंबून असत. त्याने संगणकीय प्रणालीत सोयीचे बरेच बदल केल्याने संगणक वापरणा-यांना सोयीचे झाले. नंतर तो वेगवेगळ्या प्रणालीवर कामे करु लागला व व्यवस्थापननेला मदत करु लागला. त्याची कामातली हुशारी पाहून मुंबई पोर्ट ट्रस्टच्या अध्यक्षांच्या वैयक्तिक सचिव यापदावर त्याची नियुक्ती झाली.तेथेही कामे करुन अध्यक्षांची शाबासकी मिळवली. त्याच्या कार्यकाळात मुंबई पोर्ट ट्रस्टचे तीन अध्यक्ष बदलले.सर्व अध्यक्षांनी त्याच्या कामाची वाहवा केली.


हल्ली कोविडच्या सुरुवातीच्या काळात त्यांनी घरात राहून खुपजणांना मदत केली. तो व्यवस्थापन व कर्मचारी यांच्या मधला दुवा ठरला होता. कर्मच्या-यांना घराजवळील औषधांच्या दुकानातून औषधं मिळण्याची सोय केली. कोविड झालेल्यांना मुंबई पोर्ट ट्रस्टच्या रुग्णालयात दाखल करून घेणे. डॉक्टर व मुंबई पोर्ट ट्रस्टच्या अधिका-यांशी संपर्कात राहून त्यांना कामात येणा-या अडचणी दूर केल्या. दिवस रात्र घरातून तो फोनवरून सर्वांना मदत करत होता. घरातून कामे करणे कठीण होऊ लागल्यावर आठवड्यातून चार दिवस कार्यालयात येऊन कामे करु लागला. या काळात त्याच्यावर कामाचा ताण बराच वाढला होता. त्यावेळी घरी जाण्याच्या व येण्याच्या त्रासामुळे अध्यक्षांनी त्याची मुंबई पोर्ट ट्रस्टच्या गेस्ट हाऊसमध्ये राहण्याची सोय केल्याने त्याला कार्यालयातील कामावर लक्ष केंदीत करणे सोयीचे झाले. नेहमीच व्यवस्थापनच्या लोकोपयोगी उपक्रमाला सुचना देत असतो.ब-याच कर्मचा-यांची अडलेली काम निरपेक्ष वृत्तीने केली आहेत. कोणालाही मदत करण्यास तो नेहमीच तप्तर असतो. मी सेवानिवृत झालो तेव्हा त्याने पुढाकार घेऊन मुंबई पोर्ट ट्रस्टचे अध्यक्ष, उपाध्यक्ष व मुख्य दक्षता अधिकारी यांच्या हस्ते छोट्याश्या सोहळ्यात मला सन्मानित केले होते.


असा हा माझा मित्र ट्रेकिंग, ब्लॉगींग, वृतपत्रलेखन करीत स्वच्छंदी जीवनात रमला आहे. ब-याच ट्रेकना आम्ही दोघे एकत्र असतो. ’ब्लॉगींग’ मी त्याच्याकडून शिकलो.लोकांना कामात मदत करणा-या या माझ्या मित्राची सर्वांशी मैत्री आहे. पण आमच्यात मैत्रीचं एक आगळंवेगळं नातं जुळलं आहे. त्याच्या हातून निस्वार्थ भावनेने जनसेवा घडावी, हीच सदिच्छा.


Tuesday, December 29, 2020

विवाह सोहळ्यांच्या नवा साज

 विवाह सोहळ्यांच्या नवा साज 


हल्ली लग्नसोहळ्यात बराच बदल झाला आहे. यजमान्यांना मोजक्याच नातेवाईक व पाहुण्यांच्या उपस्थितीत सोहळे पार पाडावे लागत आहेत. अनलॉक झाल्यानंतर आयुष्याच्या महत्त्वाच्या टप्प्यावर रेशीमगाठ बांधतांना करोनाच्या नियमावलीचे स्वागत करत त्यातूनही नवा ट्रेंड लग्नसराईत आता रुळण्यास सुरुवात झाली आहे.गेल्या काही दशकात समृद्धीमुळे वाढलेल्या लग्नसमारंभातील थाटामाटाच्या आणि डामडौली देखाव्याच्या पद्धतींनाही आळा बसला आहे. साध्या व सोप्या पद्धतीने लग्नकार्य पार पडत आहेत. असे छोटेखानी विवाहसोहळे समाजानेही स्वीकारले आहेत.तर नोंदणी पद्धतीने विवाह सोहळ्यांना अपरिहार्य म्हणून का होईना समाजाची स्वीकृती मिळाली आहे.  


देशातील लॉकडाऊनचा लग्नासारख्या महत्त्वाच्या गोष्टवर परिणाम झाला आहे. कोणी आहे त्या परिस्थीतीत लग्न उरकून घेत आहे. ज्यांना साग्रसंगीत लग्न करायचं आहे त्यांनी मात्र आपले विवाह पुढे ढकलले आहेत. लॉकडाऊनमध्ये झालेल्या या लग्नांची चांगलीच चर्चा रंगली. पण या कोरोनाने लग्नाचा फॉरमॅट बदलला हे नक्की. शाही लग्नसोहळ्याचा थाटच बदलला आहे. कोरोनाने लग्नाचे पॅकेजच बदललं आहे.लग्न लावणा-या कुंटुबांची लाखो रुपयांची बचत झाली आहे. 



लग्नसराईतल्या संपूर्ण खरेदीत आणि ग्लॅमरस इव्हेंटमध्ये मास्कची फॅशन आता स्पष्टपणे दिसू लागली आहे.'मास्क' शिवाय लग्नसोहळे नाहीत, असे कधी कोणी स्वप्नातही पाहिले नसेल. वरवधूंच्या डिझायनर कपड्यांना साजेसे मास्क शिवण्यासह वऱ्हाडी मंडळांनीही खास मास्क परिधान करत आहेत. 


हॉल,  कॅटरिंग,  फ्लॉवर डेकोरेशन, फोटो, व्हिडिओ, फ्लोरल रंगोली डेकोरेशन, ब्रायडल मेकअप अँड ज्वेलरी, पुष्पहार, पंडित इथपर्यंत मर्यादीत असलेल्या पॅकेजमध्ये आता आणखी भर पडली आहे. आता कोरोनामुळे थर्मल स्क्रिनिंग, यूव्ही हँड सॅनिटायझेशन, एन-९५ मास्कची भर वेडिंग पॅकेजमध्ये पडली आहे. त्यामुळे कोरोनाने शाही लग्नसोहळ्याचा थाटच बदलला आहे.


लग्नांचे आमंत्रण व्हाटसॅप मिळते. पूर्वी लग्नाच्या हॉलमध्ये गेल्यावर गुलाबाचे फुल व पेढा देऊन अंगावर अत्तर शिंपडले जायचे. हल्ली हँड सॅनिटायझर व मास्क देऊन थर्मल स्क्रिनिंग केले जाते.हॉलमध्ये शांतता असते.गोंगाट नसतो. समईचौघडा नसतो. हॉलमध्ये खुर्च्या लांब लांब ठेवलेल्या असतात. जेवणाला रांग नसते. काही जण तर जेवतही नाहीत. भेटवस्तू स्विकारल्या जात नाहीत. वरात नसते.


हजारो लोकांच्या जेवणाचा खर्च, लग्नसमारंभातील गाजावाजा,ध्वनीप्रदूषणही नाही.एवढेच नव्हे तर रुसवे-फुगवे,मानापमानाचे प्रसंग नाही.शारीरिक, मानसिक, आर्थिक ताण नाही.सर्वात महत्वाचे म्हणजे, लग्नात गर्दी होत नसल्याने व-हाडी मंडळीची गैरसोयही टळत आहे. गरीब कुंटुब कर्जबाजारी होणार नाहीत. या बदलामुळे काही व्यवसाय मात्र बंद होतील.     


वाईटातून चांगले घडते या धड्याचा कोरोना महामारीने सुद्धा प्रत्यय दिला आहे. कोरोनामुळे होणारे हे बदल समाजात पुढेही चालू राहिले तर डामडौल आणि थाटामाटाच्या देखाव्याचे आकर्षण संपुष्टात येईल, निरर्थक थाटमाट थंडावेल ही अपेक्षा करावी का?


करोनाने जसे शारीरिक स्वच्छतेचे धडे दिले तसेच जुनाट सामाजिक प्रथांना अव्हेरून नवे बदल स्वीकारण्याची संधी दिली आहे. 




Saturday, December 19, 2020

रिकव्हरी रेट

 रिकव्हरी रेट


भारताचा करोना रिकव्हरी रेट (रुग्ण बरे होण्याचे प्रमाण) हा जगातील इतर सर्व देशांपेक्षा अधिक आहे, अशी माहिती केंद्रीय आरोग्य मंत्रालयाने दिली. जगाचा एकत्रित रिकव्हरी रेट हा ७०.२७ टक्के इतका आहे. यामध्ये भारताचा रिकव्हरी रेट हा ९५.३१ टक्के आहे. राज्यात करोना रुग्णांच्या तुलनेत करोना मुक्त झालेल्या रुग्णांची संख्या वाढली आहे.राज्यात कोरोनाच्या प्रादुर्भावाला रोखण्यात चांगलेच यश येताना दिसत आहे. 


देशात रिकव्हरी रेट वाढण्याची कारणे कोणती असतील? योग्य औषध व उपचार पध्दती, बाधितांची रोगप्रतिकारक शक्ती व लढाऊ वृत्तीत वाढ, डॉक्टर व नर्सेस यांचे अथक प्रयत्न इत्यादी... की करोनाचा संसर्ग थोपवण्यासाठी आखलेली स्पष्ट रणनीती, सक्रियता तसेच आखले गेलेले कडक निकष याचा हा परिणाम.आरोग्य प्रशासनाच्या प्रयत्नांना यश येताना दिसत आहे. 


लस येण्या अगोदरच रुग्ण बरे होण्याचे प्रमाण वाढल्याने दिलासा मिळाला आहे. भारतात कोरोना रिकव्हरी रेट वाढत असताना लसीकरणाने संकटावर मात करणे आणखी सोपे होईल, अशी आशा आहे.   


कोरोनाविरुद्धच्या या लढाईत आरोग्य खात्यातील परिचारिका डॉक्टरांच्या खांद्याला खांदा लावून काम करत आहेत आणि रुग्णांची काळजी घेत आहेत, त्यांची ही निस्वार्थ सेवा इतिहासात नोंदली जाईल आणि कायम स्मरणात राहील. संपूर्ण भारतभरात  परिचारिका अनेकांचे जीव वाचवण्यास मदत करण्यासाठी चोवीस तास अथक प्रयत्न करत आहेत. कोविड१९ विषाणूविरुद्ध देशाच्या संरक्षण फळीत त्या फ्रंटलाईन सोल्जर ठरल्या आहेत. आरोग्य खात्यातील प्रत्येकाचे अथक परीश्रम, सेवाभावी वृत्ती, त्याग व  निस्वार्थ सेवेमुळे रुग्ण मोठ्या संख्येने बरे होत आहेत.


कोरोना झालेल्या रुग्णांचा बरे होण्याचा दर वाढला आहे, तर लोकांना वाटू लागले आहे की हा विषाणू काही बाधा पोहोचवत नाही, हा तर कमकुवत झाला आहे. बरेचसे लोक असाही विचार करू लागले आहेत की जर आपण आजारी जरी पडलो तरी देखील बरे होऊ शकतो. याच  कारणामुळे बेजबाबदारपणा  ही वाढला आहे. रिकव्हरी रेट वाढल्याने लोकांमधली भिती कमी झाली आहे. निष्काळजीपणा वाढला आहे. हा बेजबाबदारपणा चिंता वाढवणारा आहे. नियमांचे पालन न केल्यामुळे जगातील काही राष्ट्रात पुन्हा करोना रुग्णांची संख्या झपाट्यांने वाढत आहे.संक्रमणाला रोखण्यासाठी लोकांना मास्कचा वापर करणं, सोशल डिस्टेंसिंगच्या नियमांचे पालन व सतत हात धुण्याची सवय अजून काही दिवस ठेवावी लागेल. रिकव्हरी रेट वाढल्याने धोका टळलेला नाही.याकरिता प्रत्येकाने सतर्क व सुरक्षित राहणे गरजेचे आहे. रिकव्हरी रेट बरोबर नव्या बाधितांचा रेट कमी व्हावा.

Friday, November 20, 2020

देवाची भेट

 देवाची भेट 



कोरोनाच्या पार्श्वभूमीवर गेल्या आठ महिन्यांपासून बंद असलेली मंदिरे दिवाळीत पाडव्याच्या मुहूर्तावर मंदिरे भक्तांना दर्शनाकरीता खुली करण्यात आली.आपल्या लाडक्या देवाची भेट घेण्यासाठी भाविक अधीर झाले होते. राज्यातील मंदिरे उघडल्यानंतर भाविकांनी मंदिरांत दर्शनासाठी धाव घेतल्याचं पहायला मिळत आहे. भाविकांची वाढती गर्दी लक्षात घेता मंदिर समितीने काही ठराविक संख्येत भाविकांना दर्शनासाठी सोडण्याचा निर्णय घेतला आहे.संकेत स्थळावर नोंदणी केलेल्या पास धारकांनाच दर्शनासाठी सोडण्यात येत आहे. ६५ वर्षावरील ज्येष्ठ नागरिक आणि १० वर्षापर्यंतच्या मुलांना, गर्भवती, गंभीर आजारी नागरिकांना मंदिर प्रवेशास व दर्शनासाठी बंदी असणार आहे. 


पूर्वी देवाच्या दर्शनाला रांगा लावाव्या लागत होत्या.आता देवाला भेटण्याची नियोजित वेळ ठरवली जाणार आहे.देवाला भेटण्यास व दर्शनासाठी केव्हाही जाता येणार नाही. वेळ ठरवूनच जावे लागेल. भक्ताला देवाला भेटण्याची ओढ आहे तशी देवालाही आपल्या भक्ताला भेटण्याची ओढ आहे.पण ठराविक वेळेतच भेट होणार आहे. देवाला भेटण्यास इच्छा झाली आणि मी निघालो असे होणार नाही.   


मंदिरात येणाऱ्या भाविकांसाठी सॅनिटायझरची सोय, थर्मल स्क्रिनिंगची सुविधा उपलब्ध करण्यात आली आहे. पूर्वी मंदिरात देवाच्या दर्शनाला जाताना हातपाय धुऊन स्वच्छ होऊन जात होतो. भाविक मंदीरात जाताना स्वच्छता राखत नव्हते, असे वाटते. 

मंदिरात दोन भाविकांमध्ये सोशल डिस्टन्स राखला जाणार असल्याने देवळात ढकलाढकली होणार नाही. भाविकांना शांतपणे देवाच्या दर्शनाचा लाभ घेता येणार आहे.भाविकांच्या गर्दीला देव कंटाळलेला होता, असे वाटते. 


भक्तांनी मास्क वापरणे सक्तीचे करण्यात आल्याने भक्तांनी देवाकडे कोणतेही मागणे करू नये,असे देवाचे म्हणणे असवे, असे वाटते.


मंदीरातील देवाची मूर्ती भाविकांना स्पर्श करता येणार नाही.देवाने भाविकांना दोन हात दूरच ठेवले आहे, असे वाटते.


मंदीर परिसराची वेळोवेळी स्वच्छता करण्यात यावी.मंदीर परिसरात खूप अस्वच्छता वाढलेली आहे, असे वाटते.


मंदिर समितीने हे निर्णय कायम ठेवावेत. भाविकांच्या गर्दीच व्यवस्थापन केले तरच लोकांचे दर्शन वेळेत व शांततेत होईल.पण दानपेटी भरण्यास वेळ लागणार आहे.तेव्हा दानपेटीवर लक्ष ठेवून निर्णयात मंदिर समितीने शिथिलता आणू नये.



विठू माझा लेकुरवाळा...संगे भक्तांचा मेळा या अभंगा प्रमाणे देवाला भक्ताची आणि भक्ताला देवाची भेट हि आनंद द्विगुणीत करणारी ठरेल जेव्हा भक्तगण सर्व नियमांचे पालन करतील तेव्हाच. भक्तांनी देवाच्या मनात काय ते ओळखावे. आणि तसे वागावे.


देवाने भाविकांना शिस्त लावली आहे. भाविकांनी शिस्त पाळली तरच देवाचे आशिवार्द मिळतील.



Saturday, November 14, 2020

मुलांनी बनविलेले किल्ले.

 मुलांनी बनविलेले किल्ले. 


आपल्या महाराष्ट्रात किल्ल्यांना एक आगळेवेगळे स्थान आहे. हे ऐतिहासिक किल्ले त्या काळातील राजे-महाराजांनी केलेल्या पराक्रमाची साक्ष देतात. इतिहासकालीन पराक्रम आणि संघर्षाची गडकिल्ले प्रतीके आहेत. दिवालीच्या सुट्टीत लहान मुलांनी  किल्ले बनविणे ही आपल्या महाराष्ट्राची परंपराच आहे.दिवाळीतील किल्ले बनवण्याची परंपरा ही आपल्या पूर्वजांनी आपला गौरवशाली इतिहास लहान मुलांनी अभ्यासावा याकरता निर्माण केलेली एक संधी आहे.या परंपरेतूनच आमचे गडकोटांविषयी प्रेम वाढते. पुढे दुर्गभ्रमंतीची आवड जडते. कल्पक निर्मितीसोबत शौर्याच्या कथांची उजळणी करणं, हीच तर खरी गंमत असते दिवाळीत बनवल्या जाणाऱ्या किल्ल्यांची.गडकिल्ल्यांचा इतिहास मुलांना खरोखर समजवायचा असेल तर दगड-मातीचे किल्ले बनवणे ही उत्तम पर्याय आहे.


मातीचे किल्ले आणि दिवाळी हे एक अतुट नातं आपल्याकडे दिसून येतं. दिवाळीच्या दिवसात आपल्या परिसरात फेरफटका मारल्यास प्रत्येक सोसायटी एक लहानसा किल्ला हा असतोच. मातीचा किल्ला बनविण्याची मजा काही औरच असते. बरेचदा या कामात आपल्या बच्चे कंपनीला सोसायटीतल्या मोठ्यांची मदत होत असते. फराळ, फटाके, रांगोळी आणि नव्या कपडय़ांबरोबरच दिवाळीचा अविभाज्य घटक म्हणजे घराबाहेर मुलांनी बनविलेले मातीचे किल्ले. लहान मुले इतिहासाच्या पुस्तकात असणारे किल्ले दिवाळीच्या सुट्टीत जशाच तशा स्वरूपात माती, दगड व वीटांनी बनवत आहेत. त्यांची हुबेहुब किल्ले बनविण्याची कला मोठयांना चकित व आचंबीत करणारी असते. आजची बच्चे कंपनी महाराष्ट्राचा मराठमोळया इतिहास संस्कृतीची आठवण दिवाळीच्या किल्ल्यांच्या स्वरूपात ताजी करत आहेत. किल्ल्याची ओळख करून देणारे छोटे माहितीपत्रक लावण्याबरोबरच या विद्यार्थ्यांनी येथे येणाऱ्या प्रत्येकाला किल्ल्याची परिपूर्ण माहिती देण्याचीही व्यवस्था केलेली असते.

आजची बच्चे कंपनी तरूणाच्या चंगळवादी, पाश्‍चात्य संस्कृतीचे अनुकरण करणार्‍या तरूण पिढीला मात देत बच्चे कंपनी आपली परंपरा, संस्कृती व आपला इतिहास दिवाळीच्या निमित्ताने सर्वांना आठवण करूण देत आहेत. किल्ला बनविण्यासाठी लहान मुलं दगड,माती, विटा, पाणी लाकडे मिळवण्यासाठी दुपारी उन्हा-तान्हात फिरत असतात. एरवी मोबाईल व संगणकीय पडद्यावर ऑनलाइन विश्वात दंग असणारी मुले किल्ले बनविण्याच्या निमित्ताने का होईना मातीत हात घालतात. विशेष म्हणजे विविध  संस्थांच्या माध्यमातून किल्ले स्पर्धाचे आयोजन केले जात असल्याने आणि त्यात पारितोषिके मिळवण्यासाठी काल्पनिक आणि रेडिमेड किल्ल्यांपेक्षा प्रत्यक्ष किल्ल्यांची छोटी प्रतिकृती बनवण्याकडेच मुलांचा अधिक कल दिसून येत आहे. लहान मुलं किल्ल्यावर  जाऊन न आल्याने त्या किल्ल्यांची माहिती गुगल मॅप आणि इमेजेसच्या साहाय्याने मिळवत किल्ला अधिक रेखीव कसा होईल यासाठी बच्चे कंपनीकडून प्रयत्न होत असतो. लहानमुलांना किल्ले बनविण्यात मोठयांनी मदत केल्यास मुलांचा आंनद वाढेल. देखणा किल्ला साकारल्यानतंर मुलांच्या चेहऱ्यावरचे समाधान पाहण्यासारखे असते.


महाराष्ट्राच्या गतवैभवाची साक्ष देणारे किल्ले शासकीय दुर्लक्षिततेमुळे ढासळू लागले असताना लहान मुलांच्या दिवाळीत किल्ले बनवण्याचा उपक्रमाला महत्व आले आहे. किल्ले बनवण्याचा उद्देश केवळ मनोरंजन किंवा खेळ नसून त्यामुळे आपल्यातील प्रयोगशीलतेला आणि कल्पकतेला वाव मिळतो आहे. त्या माध्यमातून अनेक नवनवीन क्लृप्त्या आपल्या डोक्यात येत असतात. या मुलांना शाबासकी देऊन कौतुक केल्यास ही मंडळी आनंदी होतात.


Monday, November 9, 2020

यंदाची दिवाळी साधेपणात

                                                  यंदाची दिवाळी साधेपणात 


दिवाळी सण मोठा, आनंदाला नाही तोटा​. दिवाळी किंवा दीपावली हा एक प्रमुख हिंदू सण आहे.भारतात साज-या केल्या जाणाऱ्या सणांमध्ये सर्वात प्रसिद्ध आणि महत्वाचा उत्सव म्हणजे दिवाळी. दिवाळी हा दीपोत्सव भारतातील उत्सवांमधील एक अतिशय महत्वाचा आणि अत्यंत सुंदर व आंनदाचा सण आहे. रोषणाई हे या सणाचं खास वैशिष्ट्य. सर्व प्रकारचे अंधकार दूर करून मनामनात आशेचे, सकारात्मकतेचे दीप उजळवण्याची प्रेरणा हा सण देतो.



यावर्षी राज्यात करोना संसर्गाच्या पार्श्वभूमीवर गणेशोत्सव, नवरात्रोत्सव यासह सर्वधर्मियांचे सण यावर्षी साधेपणाने साजरे केले आहेत. त्यामुळेच येणारा दिवाळी सणही तशाच पद्धतीने साजरा करण्याचे आवाहन आधीच राज्य सरकारकडून करण्यात आले आहे.राज्य सरकारने दिवाळी सणासाठी मार्गदर्शक सूचना (गाइडलाइन्स) जारी केल्या आहेत.दिपावली सण पूर्ण खबरदारी घेऊन साधेपणाने साजरा करावा. नागरिकांनी गर्दी टाळावी, एकत्र येऊ नये, मास्कचा वापर करावा आणि सोशल डिस्टन्सिंग काटेकोरपणे पाळावे.फटाके फोडणे टाळावे.दिव्यांची आरास मोठ्या प्रमाणावर करावी. सार्वजनिक उत्सव वा कार्यक्रम (उदा. दिवाळी पहाट) आयोजित करण्यात येऊ नयेत. आरोग्य विषयक उपक्रम-शिबीरे (उदा. रक्तदान) आयोजित करण्यास प्राधान्य देण्यात यावे,या मार्गदर्शक सूचनांचे पालन करीत यावर्षी दिवाळी साजरी करावी लागणार. संसर्गजन्य परिस्थितीचा विचार करता या वर्षीचा दिपावली उत्सव साध्या पद्धतीने साजरा करावा लागणार आहे.


दिवाळी सुरू होण्यापूर्वी लगबग सुरू होते ती खरेदीची. कंदीलापासून ते फटाक्यांपर्यंत विविध वस्तू विकत घेणासाठी ग्राहक गर्दी करतात आणि बाजारपेठा गजबजू लागतात. नवीन कपडे घालून एकमेकांना भेटून शुभेच्छा देत सणाला सुरुवात होते.दिवाळीत रांगोळ्या काढून पणत्या लावतात, घरांच्या दारात आकाशदिवे लावले जातात. दिवाळीच्या उत्साहात खऱ्या अर्थानं रंग भरते ती रंगबिरंगी रांगोळी. दारासमोरच्या रांगोळीमुळं सणाचं मांगल्य व पावित्र्य वाढते. दिवाळीत खरा उत्साह निर्माण होतो तो फटाक्यांच्या आतषबाजीनं. फुलबाज्या, पाऊस, भुईचक्रापासून ते अगदी लवंगी माळ, रस्सी बॉम्बसारख्या फटाक्यांनी आनंद द्विगुणित होतो. दिवाळी दरम्यान गोड पदार्थांची रेलचेल असते. सणाचं निमित्त पुढं करून सगळेच मिठाईवर ताव मारतात. महाराष्ट्रात व इतर ठिकाणी लहान मुले या काळात मातीचा किल्ला तयार करतात. शुभेच्छा व भेट वस्तूंची देवाणघेवाण होते. 



आश्विन कृष्ण द्वादशीस, म्हणजेच गोवत्सद्वादशीस, वसुबारस साजरा होतो. आश्विन कृष्ण त्रयोदशीस धनत्रयोदशी साजरी होते. आश्विन कृष्ण चतुर्दशीस नरक चतुर्दशी साजरा केला जातो.आश्विन अमावास्येस लक्ष्मीपूजन होते.कार्तिक शुद्ध प्रतिपदा हा दिवस बलिप्रतिपदा म्हणून पुराणातील बळीराजाच्या स्मरणार्थ साजरा होतो.तो दिवाळी पाडवा म्हणून ओळखला जातो. कार्तिक शुद्ध द्वितीयेस भाऊबीज होते.दिवाळी आंनदात व उत्साहात साजरी होते.



दिवाळी तोंडावर आली की जिथे व्यावसायिकांना दुपारच्या जेवणाचीही उसंत नसते, अशी खास दिवाळीनिमित्त झगमगणारी बाजारपेठ यंदा टाळेबंदी आणि करोनाच्या झळा सोसत आहे. विजेवर चालणाऱ्या माळा, पणत्या, रांगोळी आदींचे विक्रेते यंदा ग्राहकांच्या प्रतीक्षेत आहेत. दिवाळीला केवळ दहा दिवस शिल्लक असतानाही अद्याप म्हणावा तसा ग्राहक फिरकत नसल्याने दुकानदारांची निराशा झाली आहे.या वर्षी दिवाळी सण साजरा करताना नेहमीच सारखी खुषी व उत्साह नसणार आहे.कोण कोणाला भेटणार नाही की कोणाच्या घरी मिठाई घेऊन जाणार नाही. फक्त मोबाईल एकमेकांना शुभेच्छा देऊन दिवाळी साजरी होणार आहे. फटाके नसल्याने लहान मुलं खूपच नाराज झाली आहे. तरीही दिवाळी सण साजरा व्हायलाच पाहिजे आणि तो साजरा होणारच पण साधेपणाने.



हा दिवाळीचा सण तुमच्यासाठी मंगलमय व आरोग्यमय असो. माता लक्ष्मीची कृपा तुमच्यावर सदैव राहो आणि तुमचे आयुष्य सुख समृद्धी आणि भरभराटीने जावो.

Saturday, October 24, 2020

अनलॉक

 अनलॉक 


अनलॉकच्या नव्या नियमावल्या जाहीर होत आहेत. नियमांमध्ये थिथिलता आणत काही बाबींना मान्यता दिली जात आहे.काही गोष्टी सशर्त सुरु झाल्यात तर काही अजून सुरु व्हायच्या आहेत.निर्बंध टप्प्याटप्प्याने हटवताना व प्रत्येक निर्बंध मागे घेताना कमालीची सावधानता बाळगली जात आहे. थांबलेले आपले व्यवहार पुन्हा नव्याने सुरु होत आहे. अनलॉक मध्ये कसे जगायचे याची जबाबदारी  तुमच्यावर आहे. अनलॉक झाले पण आपल्या प्रत्येकाचीच जबाबदारी वाढलेली आहे.  जीवन पूर्वपदावर येत आहे.


लोकांना एका नव्या आणि तितक्याच सकारात्मक पर्वाची सुरुवात करण्याची हाक दिली. हाकेला साद देत बराच काळ घरात अडकलेली माणसं घरातून बाहेर पडू लागली आहेत. घराबाहेरचे जग ते प्रथमच पाहत आहेत.सतत बाहेर पडण्याची,फिरण्याची सवय असणा-यांना तसे वाटणे स्वाभाविक आहे.या परिस्थितीची वाट पाहणारे सुखावले आहेत.पण नियमांचे पालन करीत आपण आपली कामे करायची आहेत.अनलॉक झाले पण पूर्वीचे स्वातंत्र्य अजून मिळालेले नाही.मुखपट्टी लावूनच सर्व व्यवहार करायचे आहेत.


'अनलॉक'ची प्रक्रिया सुरू झाली आहे. सर्व व्यवहार, दैनंदिन जीवन हळूहळू रुळावर येते आहे; पण म्हणून गेल्या चार महिन्यांत शिकलेल्या गोष्टी विसरून चालणार नाही. परीक्षा संपल्यावर अभ्यास विसरला, तर काय उपयोग? करोनाने आपल्या आधुनिक समाजाच्या मूल्यव्यवस्थेला लखलखीत आरसा दाखवला आहे आणि वेळ निघून जाण्यापूर्वीच या मूल्यव्यवस्थेची पुनर्रचना होणे किती आवश्यक आहे हेही सांगितले. प्रत्येकाने आत्मकेंद्रित मनोवृत्तीकडून सामाजिक भानाकडे, स्पर्धाशीलतेकडून सहकार्याकडे, आक्रमकतेकडून क्षमाशीलतेकडे आणि ऐहिक सुखांकडून ते अर्थपूर्ण आनंदाकडे जावे. तसेच निसर्गाला समृद्ध करीत जीव सृष्टीला सांभाळले पाहिजे.


देश आर्थिक संकटात असल्याने देशात अनलॉकची प्रक्रिया सुरु करणे गरजेचे झाले होते. लोकांचे जीव वाचवणे किंवा सामाजिक आणि आर्थिक व्यवस्था टिकवणे अशी दोन आव्हानं होती. पाश्चात्य देशांना अनलॉक प्रक्रिया राबवताना तितकीशी अडचण आली नाही कारण त्यांची कमी लोकसंख्या,राहणीमान आणि मुख्य म्हणजे नियम हे पाळण्यासाठीच असतात अशी तिथल्या जनतेची धारणा. आपल्याकडे तसे नसल्याने टप्याटप्याने अनलॉक करावे लागले."नियम हे मोडण्यासाठीच असतात" असं मानून तो नियम खरोखरच मोडणाऱ्या भल्यामोठ्या जनसंख्येला तितकीच समर्थ साथ मिळते ती "माझ्या एकट्याने नियम पाळून काय होणार आहे" अशा पळवाटी, दोषी विचारांच्या जनतेची. बधितांच्या आकड्यांचा "मेळ" साधत अनलॉकची प्रक्रिया सुरु केली आहे.सर्वांनी नियमांचे पालन केले तर अनलॉक ची प्रक्रिया यशस्वी झाली असे म्हणता येईल. पण नियमांचे उल्लंघन केल्यास पुढे काय होईल, हे सांगता येत नाही.  

 

नोव्हेंबरपर्यंत महाराष्ट्रात पूर्ण अनलॉक होणार अपेक्षा करू शकतो.पण जेव्हा तोडांवरची मुखपट्टी निघेल तेव्हाच पूर्ण अनलॉक होईल.




Saturday, October 10, 2020

टपाल दिन

 टपाल दिन 

दरवर्षी ९ ऑक्टोबर रोजी जागतिक टपाल दिन साजरा केला जातो. हा खरंतर टपाल विभागाचे अधिकारी आणि पोस्टमन यांच्याप्रति कृतज्ञता व्यक्त करणारा दिवस आहे. कुठलाही ऋतू असो त्याचा सामना करीत टपाल कर्मचाऱ्यांनी निष्ठापूर्वक सेवा दिली आहे व देत आहेत. इंटरनेटच्या काळात आजही लोक टपालसेवेचा वापर करताना दिसतात. हा टपालसेवेवरचा विश्वास आहे.टपाल पाठवण्याचं सर्वात सोपं व स्वस्त साधन आहे ते म्हणजे टपाल सेवा. आज पत्रांची जागा ई-मेल आणि सोशल मीडियाने घेतली आहे.मात्र बदलत्या काळाबरोबरच आणि तंत्रज्ञानाबरोबर मोबाईल,सोशल मीडियामुळे क्षणात कोणाशीही संवाद साधता येत असल्याने टपाल सेवेचे महत्व कमी झालेले आहे.तीही संवाद माध्यमे शोधलीत तरी पत्राची किंवा एकंदरितच लिखाण माध्यमाची गोडी इतर कशालाही नाही हे बाकी खरचं. 


आजच्या युवा पिढीला पत्र, पोस्टकार्ड आणि ग्रिटिंगचे महत्त्व हवे तेवढे वाटत नाही. एकेकाळी लोकांसाठी पत्र म्हणजेच सर्वकाही असे. एक काळ असो होता जेव्हा लोक दिवस-रात्र पत्रांची वाट पाहत असे. लोक लांब असले तरीही पत्राद्वारे प्रेम व्यक्त करत असत. मात्र आज लोक आधुनिक तर होत असून मानसिकदृष्ट्या एकमेंकांपासून लांब जात आहेत. जेव्हा एखादे टेलीग्राम यायचे तेव्हा एक संकेत असायचा की, काहीतरी वाईट घडले आहे आणि जेव्हा एखादे पत्र यायचे तेव्हा लोक समजून जायचे की, काहीतरी आनंदाची बातमी आहे.


कधी आनंदवार्ता यायची तर, कधी मनाला रुखरुख लावणारी, व्यथित करणारी बातमीही. कधी परीक्षेचा रिझल्टही कळायचा. तर कधी कुणाच्या तरी घरी नव्याने आगमन झालेल्या पाहुण्याबद्दल समजायचं. अनेक भावभावना तुझ्या एकाच रुपातून आमच्यापर्यंत पोहोचायच्या. त्यात पोस्टमन काकांशीही तुझ्यामुळे निर्माण झालेलं एक नातं.अविरतपणे चालणारे, न थकता. त्यांचा तो टिपिकल खाकी ड्रेस, खांद्याला ती त्यांची नेहमीची खाकी रंग असलेलीच बॅग, त्यातून प्रत्येक पत्र अगदी अचूक पत्त्यावर पोहोचवण्याच्या त्यांच्या कौशल्याला मनापासून नमस्कार. मला यावेळी सुपरस्टार राजेश खन्ना यांच्यावर चित्रित झालेलं गाणं आठवतं. डाकियाँ डाक लाया....खुशी का पयाम कही....

जुन्या काळातील पोस्ट ऑफिस आणि सध्याचे पोस्ट ऑफिस मधे अमुलाग्र बदल झाल्याचे अनुभवण्यास मिळते.इतर सेवां सोबत पोस्टाची बँकिंग सेवा सुद्धा चांगली आहे.आजही सुरक्षित ठेव ठेवायची असेल तर पोस्टासारखा उत्तम पर्याय नाही असे जाणकार आणि तज्ञ मंडळीचे मत आहे आणि ते खरेही आहे.कोरोना महामारीच्या काळातही ग्राहकांनी पोस्टाच्या विविध सेवांचा लाभ घेतला. कोरोना महामारी आणि लॉकडाऊनमध्ये पोस्टाच्या माध्यमातून अडीचशे कोटी रुपये इतर बँकेच्या आपल्या खात्यातून उलाढाल केली. टपाल खात्याला गतवैभव प्राप्त करून देण्यासाठी येथील प्रत्येक कर्मचारी कटिबद्ध आहे आणि तो तितक्याच  प्रामाणिकपणे आणि निष्ठेने आपले योगदान देत आहे! त्यामुळे आधुनिकतेची कास धरत माहीती तंत्रज्ञानाच्या युगात टपाल खातेसुद्धा तितक्याच समर्थपणे वाटचाल करीत आहे.



जागतिक टपाल दिनाच्या पोस्टमन काकांच्या अथक सेवेला गाठोड्यासारख्या गाठोडभरुन शुभेच्छा.


Friday, October 9, 2020

प्रामाणिकपणाचा धडा

                 १० ऑक्टोंबरच्या महाराष्ट्र टाईम्सच्या पुरवणी मध्ये प्रसिध्द झालेला माझा लेख. 









आज सकाळी घरात काम करणा-या बाई खूप दिवसांनी आम्हाला भेटण्यास आल्या. ’मला बिनकामाचे पैसे देऊ नका’ असे त्या स्पष्ट सांगू लागल्या. घरातले आम्ही आश्चर्यचकीत झालो. आम्हाला वाटले आमचं काहीतरी चुकलं. ’मी आपल्याकडे मार्च महिन्यापासून काम करीत नाही तरीही तुम्ही मला सप्टेंबर महिन्यापर्यत दर महिन्याला पगार देत आहात. मी आता ब-याच जणांकडे काम सुरु केले आहे.  त्यामुळे माझ्या पैशाचा प्रश्न सुटला आहे. आता मला काम न करता पैसे घेणे पटत नाही. मी जेव्हा तुमच्याकडे काम सुरु करेन तेव्हापासून मला पगार द्या.’ असे तिचे म्हणणे होते. त्यांच्या या विचाराने आम्ही प्रभावित झालो.

माझी कामे बंद झाल्यावर काहीनी मला दोन तीन महिने पगार दिला नंतर त्यांनी पगार देणे बंद केले. त्यावेळी मला आर्थिक अडचणीला सामोरे जावे लागले. मला तुमच्याच पगाराचा फक्त आधार होता. ही मदत मी कधीच विसरणार नाही. मिस्टरांचे काम देखील बंद पडल्याने पगार येत नव्हता. दोन मोठी मुलं अशा कुटुंबाचा भार माझ्यावर एकटीवर होता.घराबाहेर पडण्यास भीती व पोलिसांचा धाक होता. कोणतीच कामे करु शकत नव्हते. मोठ्या अडचणीत सापडली होते. देवाच्य कृपेने आता माझे कुटुंब स्थिरावले आहे. त्यांचा संकटाकाळातील प्रवास ऐकून सत्यनिष्ठ, प्रामाणिक माणसं कामाच्या ओझ्याने दबून जात नाही,याचा प्रत्यय आला.

घरात काम करणा-या सामान्य बाई, गरीब असून देखील त्यांना स्वाभिमान आहे. बिनकामाचे पैसे कसे घ्यायचे? त्यांना हे चुकीचं वाटत होते. त्यांनी जर ही विनंती केली नसती तर आम्ही नियमित पैसे देत त्यांना मदत करीत राहीलो असतो.आम्ही केलेल्या मदतीचा गैरफायदा न घेण्याच्या त्यांच्या मानसिकतेने भारावून गेलो. या विंनतीच्या मागे त्यांचा चांगला हेतू दिसला. समाजात गरीब माणसं आहेत पण प्रामाणिक देखील आहेत. सकारात्मक विचारसरणीने त्यांना त्यांच्या आयुष्यातील प्रत्येक वेडेवाकडे वळण समर्थपणे पार करण्याची ताकद मिळत असेल.          

करोनाच्या संकटात त्यांना आमच्या मदतीची गरज असेल या करीता त्यांच्याकडून कोणत्याही मदतीच्या मोबदल्याची अपेक्षा न ठेवता  निस्वार्थ भावाने आम्ही त्यांना मदत करीत होतो. आपण लावलेल्या छोट्याशा हातभाराने इतरांची अडचण दूर होऊ शकली, हे समाधानही फार मोठे असते. त्यांच्या प्रामाणिक विचारामुळे आमचे समाधान दुरावले गेले.  

कोरोनाच्या काळात एका सामान्य बाईकडून चांगली शिकवण मिळाली.सकारात्मक विचारांमुळे माणसाच्या जीवनात संपूर्ण परिवर्तन होऊ शकते.सकारात्मक विचारांचा पाया असणारी व्यक्ती स्वत:बद्दल कायम जागृत असते. स्वत:च्या गुण-दोषांबद्दल तिला जाणीव असते. स्वत:बद्दल चांगली भावना योग्य निर्णय घेण्यासाठी, आनंदी राहण्यासाठी, विविध जबाबदाऱ्या समर्थपणे पेलण्यासाठी महत्त्वाची असते. सकारात्मक विचारांचा अवलंब करणे महत्त्वाचे आहे. सकारात्मक विचारसरणी असणारी सृजनशील माणसे समाजात आपले योगदान प्रभावीपणे देऊ  शकतात.

आम्ही निर्णय घेतला आहे. त्यांचा स्वाभिमान न दुखवता त्यांच्या प्रामाणिकपणाचे कौतुकही केले.


Friday, October 2, 2020

मास्क

 मास्क



रोगाच्या साथींनी जगाला शिकवलेला सर्वांत महत्त्वाचा धडा म्हणजे मास्कचा वापर. व्हायरसपासून स्वत:चा बचाव होण्यासाठी आणि आपल्यापासून दुसऱ्या कोणाला संसर्ग होणार नाही यासाठी वापरला जातो .सार्वजनिक स्थळे, खासगी कार्यालये, वाहनांत मास्क वापरणे बंधनकारक झाल्रे आहे.घराबाहेर पडल्यानंतर मास्कचा वापर केला नाही तर गुन्हा दाखल होतो व दंड भरावा लागतो. बाहेर जाताना जवळ वापरण्यांच्या वस्तूंमध्ये मास्कची नव्याने भर पडली आहे. तसेच मास्कला जपावे लागते आहे. मास्कमुळे घराबाहेर तुमचे तोंड बंद झाले व तुमची ओळख राहीलेली नाही. रस्त्यावरुन जाताना प्रत्येकांच्या चेह-यावरचे मास्क पाहून थोडे विचित्र वाटते. प्रत्येक जण दुस-याकडे  संशयित नजरेने पाहत असतो.दुस-यांना टाळतो व दूस-यांपासून दूर राहतो. 


मास्क वाप-यातून कोणाची सुटका झाली नाही. पंतप्रधान ते सामान्य नागरिकापर्यत सर्वाना वापरण्याची गरज आहे.श्रीमंत व गरीब, स्त्री व पुरुष, तरुण व वयस्कर, नेते वे कार्यकर्ते, नट व नट्या, डॉक्टर व परिचारीका, पोलीस व सफाई कामगार यातील कोणालाही मास्क न वापरण्याची मुभा नाही.बोलायला लागलेल्या लहान मुलांची मास्क लावून बोलती बंद केली आहे.चष्मेधा-यांना तर या मास्कचा बराच त्रास सहन करावा लागत आहे. मास्कमुळे संवाद साधताना अनेक अडचणी येतात.चेहऱ्यावर मास्क असल्याने समोरच्या व्यक्तीला नेमके  काय सांगायचे आहे हे लक्षात येणं अवघड जातं. अशावेळी समोरच्याकडून पुन्हा एकदा झालेल्या संवादाबद्दल खात्री करून घेतली पाहिजे. मास्क असल्याने लिपस्टिक कितीही आवडत असली तरी त्याचा उपयोग नाही हे मुलींना कळून चुकलंय.


काही जण फक्त पोलिसांची भीती किंवा बाहेर पडताना मास्कची सक्ती ह्याच विचारांनी मास्क वापरत असताना दिसतात. मास्क फक्त देखावा म्हणून घालतात, किंबहुना बाहेर अनेक जणांच्या गळयाभोवती हे मास्क लटकलेले दिसतात. क्वचितच कोणाचं लक्ष गेलं, किंवा उगाच रोखून पाहिल तर हा ‘मास्क’ लोक वर उचलतात, आणि पुन्हा मग पहिले पाढे पंचावन्न. लोकांना मास्कचे खरे महत्व किती समजले आहे का ह्यावर आजही प्रश्न चिन्ह आहे. लोकांनी स्वतःच्या आरोग्यासोबत इतरांचा देखील विचार करणं महत्वाचं आहे. जेव्हा मास्क न घालता बाहेर पडता, तेव्हा स्वत: बरोबर इतरांनाही अडचणीत आणता.


बाजारात आणि ऑनलाईन मास्कमध्येही विविधता दिसून येत आहे. आता वेगवेगळ्या प्रकारचे मास्क मिळत आहेत. स्त्रियांसाठी आता प्रत्येक ड्रेसला मॅचिंग असलेले रंगीत मास्कही मिळू लागले आहेत.बाजारात ह्या नव्या वस्तुची मोठ्या प्रमाणात खरेदी सुरु आहे. संपूर्ण जगभरामध्ये कोरोनानं घातलेला धुमाकूळ पाहिल्यानंतर मास्क किती महत्वाचा आहे, याची जाणीव झाल्यानंतर या मास्कची निर्मिती करणाऱ्या उद्योजकांनी मास्कची किंमत अव्वाच्या सव्वा वाढवली आहे.  


लोकांची गरज लक्षात घेऊन जिल्हा ग्रामीण विकास यंत्रणेने बचतगटाना पुढाकार घेण्याचे आवाहन केले.राज्यातील बचतगट पुढे आले आणि त्यांनी तयार करण्याचे काम सुरु केले.या कामातून घरात बसून राज्यातील दहा हजार महिलांना रोजगार उपलब्ध झाला.हे आपत्तीच्या काळातील सर्वात मोठे यश आहे. वर्ध्याच्या ऑरगॅनिक कापसापासून तयार केलेले खादीचे मास्क इंग्लंडच्या बाजारात मागवले जात आहेत. एवढेच नाही तर शिस्तीत मास्क बांधणाऱ्या ब्रिटिशांना आता हा मास्क संरक्षक ठरत आहे.रोजगार गमावलेल्या काळात खादीने रोजगार मिळवून देण्यासाठी हातभार लावला आहे.


मास्कला मराठीत ’मुखनाक संरक्षक जीवजंतूरोधक हवागाळ झाकोळ पट्टी’ असे मजेत म्हणतात.    


मास्क वापरुन माणसं कंटाळली आहेत. चेह-यावरून हा मास्क कधी उतरवला जाणार याची प्रत्येकजण आतुरतेने वाट पाहत आहे. मास्क पासून कधी रे सुटका होणार? ज्या दिवशी ही सुटका होईल तो दिवस सगळ्यांसाठी खुपच आंनदाचा असेल.



Thursday, August 27, 2020

सगळे काही ऑनलाईन

                                          सगळे काही ऑनलाईन 


हल्ली लहान मुलांपासून देशाची कामे सर्व काही ऑनलाईन सुरु आहे. अद्ययावत तंत्रज्ञानाचा वापर करीत आपण ब-याच गोष्टी ऑनलाईन करण्यास सुरुवात केली आहे.हे ऑनलाईन प्रकार आपण कधी आत्मसात केले ते कोणाला कळले नाही. जो तो सगळं काही ऑनलाईन करण्यासाठी धडपडत आहे. ऑनलाईन व्यवहार सर्वांना सोयीचे वाटू लागले, हा ऑनलाईन फायदा झाला. पण ऑनलाईनमध्ये फसवणूक सुरु झाल्याने लोकांचे पैसे लुबाडले गेल्याने ’ऑनलाईन’ गैरसोयीचे ठरले.ऑनलाईन फसवणुकीच्या प्रकारात  वाढ होतेय.वेगवेगळ्या क्‍लृप्त्या लढवून ऑनलाईन फसवणूक होत आहे. नोकरदारवर्ग वेतन त्यांच्या खात्यात जमा झाल्याने तो वर्ग खुष झाले.  

सुरुवातीला बॅकेचे सगळे व्यवहार ऑनलाईन सुरु झाले. लोकांच्या व बॅकेसाठी खूपच सोयीचे झाले. पहिल्यांदा व्यवहार ऑनलाईन करायला ग्राहक घाबरत होते.नंतर सोपे व सोयीचे वाटू लागले.घरातू सगळी बीलं वेळेत भरली जाऊ लागली. शेअर मार्केटचे सर्व व्यवहार ऑनलाईन होतात. प्राप्तीकर भरण्यासाठी व्यवहारांची माहिती ऑनलाईन पडताळून पाहणे करदात्यांना सुलभ झाले.विमा पॉलिसी खरेदी किंवा नूतनीकरण करता येत आहेत. 

देशाच्या कितीतरी गोष्टी ऑनलाईन सुरु झाल्या आहेत. सगळ्या मंत्र्याच्या सर्व मिटिंग ऑनलाईन झाल्याने नेत्यांचा वेळ व त्रास कमी झाला. देशाचा पैसा वाचला. कितीतरी उदघाटन लोकांनी ऑनलाईन घरात बसून पाहिले. सरकार शेतक-यांच्या खात्यात  पैसा जमा करु शकले. निवडणुकातील उमेदवार उमेदवारीचा अर्ज ऑनलाईन भरु लागला. 'आपले सरकार' या वेब पोर्टलच्या माध्यमातून जनतेला तक्रारी आणि अभिप्रायासाठी हक्काचे व्यासपीठ मिळाले. 

अमेझॉन व फ्लिपकार्ड ह्यांच्याकडून काही गोष्टी ऑनलाईन खरेदी करु शकत होतो.आता तर बिल्डिंग खालचा वाणी देखील ऑनलाईन वस्तू  पाठवू लागला. भाजीवाला, मच्छीवाला, केकवाला व हॉटेलवाला ऑनलाईन ऑर्डर घेऊन वस्तू घरी पाठवू लागले आहेत.लोकांना बाहेर न पडता सर्व गोष्टी दारावर येऊ लागल्या.ऑनलाईन खरेदी करताना या काही गोष्टी लक्षात ठेऊन खरेदी केल्यास घरबसल्या खरेदी करण्याचा आनंद आपण लुटू शकतो.

शिक्षणाच्या बाबतीत शिक्षण संस्थेसाठी ऑनलाईन प्रवेश,ऑनलाईन क्लासेस व ऑनलाईन परिक्षा व निकाल सर्व काही ऑनलाईन सुरु झाले आहे.विद्यार्थ्यांचं शैक्षणिक नुकसान होऊ नये यासाठी ऑनलाईन शिक्षण केले आहे. पासपोर्ट व व्हिसा ऑनलाईन मिळू लागले.

आजारपणात डॉक्टर देखील फोनवर किंवा व्हिडीयो कॉलवर रोग्याची माहीती घेऊन त्याला औषध देऊन बरा करीत होते.फार्मसीमधून औषधं ऑनलाईन मागवली की घराच्या दारात औषधं येऊ लागली. 

तरुणांना ऑनलाईन नोंदणी करून नौक-या मिळू लागल्या. ऑनलाईन लग्न जमू लागली.उंबरठे झिजवायची व शोधाशोधा करण्याची गरज नाही. लोकांना वृतपत्र ऑनलाईन वाचण्य़ाची सवय लागली. वाहतुक पोलीस वाहक चालकांच्या चुकांवर ऑनलाईन दंड भरण्याची शिक्षा करू लागला.एसटी पासून विमानापर्यत सर्व तिकिटं ऑनलाईन उपलब्ध झाली. पर्यटनातल्या सर्व गोष्टीच ऑनलाईन बुकिंग करु शकलो.  जूने चित्रपट,नाटकं व जूने क्रिकेट किंवा इतर खेळांचे सामने ऑनलाईन पाहू शकतो.रम्मीचा खेळ ऑनलाईन खेळून कर्जबाजारी झाले आहेत.राज्यात ऑनलाईन लॉटरीच्या माध्यमातून मोठ्या प्रमाणात महसूल मिळत आहे. 

गणेशविसर्जन करण्यासाठी ऑनलाईन तारीख, वेळ बुकिंग करावी लागणार. देवाला घरी आणण्यापासून देवाचे विसर्जनासाठी ऑनलाईन करावी लागत आही.देवदेवतांचे दर्शन व आरत्या रोज ऑनलाईन पाहू शकतो.प्रत्यक्षात त्या ठिकाणी जाण्याची गरज नाही.घरात बसून देशातील मोठ्या देवस्थानाचे दर्शन घेऊन देवाला देणगी देखील ऑनलाईन भरू शकता.गणपतीला गावाला जाण्यासाठी मुंबईकरांना ई-पास ऑनलाईन काढावा लागत आहे. 

सगळ्यात वाईट शेवटी माणसाचं अंत्यविधी देखील लोकांना ऑनलाईन पहावे लागले.सगळ्यात वाईट गोष्ट घडली. 

अशाप्रकारे ब-याच गोष्टी ऑनलाईन करता येऊ लागल्या आहेत.पण जेव्हा निवडणुकीचे मतदान ऑनलाईन होईल तेव्हाच सर्व ऑनलाईन झाले असे मी मानतो.

यंदाचा गणेशोत्सव

                                                यंदाचा गणेशोत्सव 


यावर्षी बाप्पाचे आगमन शांततेत झाले व काल गणेशभक्तांनी दिड दिवसाच्या बाप्पाला शांततेत व सुरक्षिततेत भावपूर्ण निरोप दिला.गणेशभक्तांना गणपतीबाप्पाला कसे आणायचे? असा प्रश्न पडला होता.यापूर्वी असे कधीच घडले नव्हते.बाप्पा कधी आले आणि गेले ते कळलेच नाही. यंदा मात्र मनाला रुखरुख लागून गेली. दरवर्षी प्रमाणे बाप्पाचा आदरातिथ्य करता आले नाही. दरवर्षीप्रमाणे मिरवणुका,सजावट, आरत्या व जाणरणं झालेच  नाहीत.गणेशोत्सवाच्या तयारीला खूप दिवसापासून सुरुवात व्हायची.सार्वजनिक गणेश मंडळाचे मंडप उभे राहून डोकेरेशन सुरु व्हायचे.कोकणात जाणा-यां चाकरमान्यांची तिकीटं बुक व्हायची.खरेदीची धावपळ सुरु असायची.  


यंदा बाप्पाच्या मुर्तीची ऑनलाईन बुकिंग झाली. गणपतीचे आगमन ढोलताश्याच्या मिरवणुकीने झाले नाही.तर ठरलेल्या वेळी बाप्पाची मुर्ती घरपोच झाली.सजावट घरातल्या वस्तूनेच केली.कागदी फुलं,वीजेची तोरण अशी साजेशी सजावट करण्यात आली.रात्री रात्री जागवून डेकोरेशन झाले नाही.वर्गणी जमा केली नाही.   

 

गुरुजीने ऑनलाईन पुजा सांगत प्राणप्रतिष्ठा केली. काही गुरुजीने तोंडाला मास्क लावून पुजा सांगितली.पुजेचे साहित्य,फुलं,फळं मिळाले तसे अपर्ण केले.पाहुणे मंडळी आली नाहीत.सुनेसुने वाटले.फक्त घरातल्याच मंडळीने पुजेत भाग घेतला.घरातल्या महिलांनी मात्र बाप्पाला नारज केले नाही. बाप्पाला आवडतात त्या उकडीच्या मोदकाचा नैवेद्य दाखवला.यावर्षी मावा व खव्याचे मोदक बाप्पाला मिळाले नाही. काही नातेवाईकांनी कुरियरने प्रसाद पाठवला होता.

फक्त आपल्या घरातच ठरविक आरत्या शांततेत झाल्या.दुस-यांकडे आरतीसाठी जाता आले नाही.ब-याच नातेवाईक व मित्रमंडळींनी ऑनलाईन दर्शन घेतले व आरत्या केल्या.महिलांना नटायला व सजायला मिळाले नाही.बाप्पाच्या दर्शनाला कोणीच आले नाही.

ढोलताशा व फटाल्यांच्या जल्लोषात होणारे बाप्पाचे विसर्जन यावर्षी सुरक्षितता राखत कृत्रीम तलावात तर काहींनी घरातच बालदीतच केले. गणेशोत्सवाला यंदा मजा आली नाही.पुढच्या वर्षी मोठ्या आनंदात सण साजरा करु असे सांगत बाप्पाला निरोप देताना गणेशभक्तांच्या डोळ्यात पाणी आले. ’काही चुकले असेल तर क्षमा कर’ हे सांगायल्या दोन्ही कर जुळले होते.    

नेहमी आनंदात साजरा होणारा बाप्पाचा सण गणेशभक्तांना सुरक्षा पाळत शांततेत साजरा करावा लागला.गणेशोत्सव सोहळा मनासारखा साजरा करता न आल्याने गणेशभक्त नाराज दिसले. गणेशोतसवाच्या इतिहासात यावर्षीच्या आगळ्यावेगळ्या  गणेशोत्सवाची नोंद होईल. 

हजारो वर्षांची परंपरा असलेल्या वारीतल्या वारक-यांनी साधेपणा दाखवला तसाच साधेपणा गणेशोत्सवात गणेशभक्तांनी दाखवला.अशा   बदलाचे स्वागत व्हायला पाहिजे.   

यंदाचा गणेशोत्सव हा सामाजिक भान ठेवून व समाजोपयोगी कार्यक्रम राबवून साधेपणाने साजरा करीत जगासमोर उत्सवाचा नवा आदर्श निर्माण करुन दाखवला.

Monday, August 10, 2020

पावसाचे दिवस

                                                             पावसाचे दिवस


पाऊस म्हणजे अख्या सृष्टीला वेड लावणारा अद‍्भूत सोहळा. आपण पावसाच्या आगमनाची वाट पाहत असतो. पावसाचा अंदाज वर्तवला जातो.पाऊस आला की सर्वांना आंनद होतो.पाऊस आपल्यासोबत काहीतरी नविन घेऊन येतो. सुरुवातील येताना पाऊस मोठ्याने गडगडाट करत येतो तर कधी वादळाच्या रुपात गरजतो. आकाश भरून येत आणि मेघ आनंदाने गरजतात आणि आपल्यावर पावसाच्या  जलधारा कोसळू  लागतात.पाऊस पडायला लागल्यावर सामान्य माणसंही आपपाल्या पध्दतीने त्यांचं स्वागत करतात व आस्वाद घेतात. पावसात मनमुराद भिजायला माणसं बाहेर पडतात. तरूण बाईक काढून मस्त भिजत लाँग ड्राईव्हला जातात. चहा आणि गरमागरम कांदा भजी खातात. रोमँटिक कविता सुचतात.लिंबू मारके कणीस खातात.जुन्या आठवणीत रमतात.पावसाची गंमत ही वेगळीच असते.पाऊस कधी रिमझिम, कधी मुसळधार तर कधी अचानक धुंद करणार असतो.झिमझिमणारा पाऊस,टिपटिपणारा पाऊस,धो धो कोसळणारा पाऊस व टप टप पडणारा पाऊस.मना-मनात नवा उत्साह, नवा तजेला फुलवितो.


वेगवेगळ्या वयात पावसाची मजा घेण्याचे प्रकार वेगळे असतात.प्रत्येक वयात पावसाबद्दलची ओढ तशीच कायम टिकून राहते.शालेय जीवनात 'ये रे ये रे ..पावसा’ म्हणत पाण्यात कागदाच्या होड्या सोडायच्या तर कॉलेजच्या काळात विंडशिटर घालून किंवा भिजत मोटर सायकलवर प्रेयसीसह भिजायचे. लग्नानंतर एका छत्रीत पत्नीसह हिंदी चित्रपटातील गाणी गात बगीच्यात भिजायचे. उतार वयात एखादा पेग किंवा औषधाच्या गोळ्या खात आठवणीत जगायचे.  

सृष्टीवर सर्वत्र सृजनाचा चमत्कार घडत असतो.धरती तर किती विविधतेनं नटते. आटलेल्या नद्या, विहिरी, ओढे पाण्याने तुडुंब भरतात. प्रत्येकाच्याच चेहर्‍यावरचा आनंद द्विगुणित करत पाऊस बरसत असतो. निसर्ग बहरलेला दिसतो. निसर्गाचा अस्सल अनुभव घेण्यासाठी मात्र पावसाळ्यासारखा मोसम नाही. निसर्ग अगदी जर्द हिरवा शालू नेसून नटलेला दिसतो. दर्‍या-खोर्‍यातून नितळ पाण्याचे झरे वाहत असतात.विविध रानफुलं निसर्गात विविध रंगांची उधळण करतात.धुक्यात हरवलेल्या वाटा शोधव्या लागतात. तर कधी झुडपांवरचे दवबिंदू न्याहाळावे लागतात.कडेकपारीतून लहान मोठे ओहोळ आणि धबधबे कोळसतात.हिरव्या छटांची जणू चढाओढ असते.श्रावणातला पावसाचा रंग काही निराळाच असतो. कधी आकाशात क्षणात काळे-निळे ढग, क्षणात श्रावणसरींची मुलायम रिमझिम, सोनेरी उबदार उन्हं यांचा लपाछपीचा खेळ मस्त रंगतो 


शेतकरी डोळ्यात तेल घालून वरुण देवाची आतुरतेने वाट पाहताना दिसतात. शेतकर्‍यांना तर पावसाचाच आधार असतो. भरपूर पीक यावे यासाठी नाही पण निदान एक वेळचे पोट भरता यावे यासाठी तरी पावसाने पडण्यासाठी देवाकडे प्रार्थना करीत असतो.पाऊस अत्यंत लहरी आहे. तो कधी रिमझिम तर कधी उग्र रूप धारण करतो. शेतक-यांच्या मनात उद्याचे पीक फुलवणारा.त्याच्या कष्टावर

समाधानाचं शिंपण करणारा हा पाऊस. 


मुंबईत पाऊस पडून पणी साचून रेल्वे व बस सेवा बंद पडली.वाहतुक कोंडी व रस्त्यावर खड्डे पडले की पाऊस सुरु झाल्याचे लोकानुमते जाहीर होते.कार्यालये व शाळा,कॉलेज बंद झाल्यावर घरात बसून पावसाचा आंनद घेता येतो.मुंबईकरांचे पावसावर आणि पावसाचे मुंबईकरांवर किती प्रेम आहे हे शब्दात व्यक्त करणे कठीण असले तरी दोघांचा लहरीपणा मात्र सारखाच आहे.मुंबईतील पाऊस हा देशातील इतर भागातील पावसापेक्षा निश्चितच वेगळा असतो कारण मुंबईतील पाऊस सर्वांनाच हवा असतो.      


कित्येकांच्या नव्या आयुष्याची साक्ष म्हणजे हा पाऊस तर काहींच्या दुःखावर पांघरूण ओढणारा हा पाऊस. नव्या जिवाला पालवी देऊन, अंकुर आणणारा हा पाऊस, सहवासाची ओढ वाढवाणारा पाऊस, सर्वाना हवाहवासा वाटणारा हा पाऊस.


Monday, August 3, 2020

मैत्री....एक अनमोल नातं




मैत्री....एक अनमोल नातं


मैत्री कधी होते ते कधीच कळत नाही. दोघांची मनं व मतं जुळली की मैत्री झालीच.मैत्रीत काय जादू आहे? मैत्री म्हणजे मुकी भावना, मनाच्या गोष्टी मनाला पोहचवणारी. मैत्रीचे  बंध एकमेकांशी कधी जुळतात हे कोणालाच कळत नाहीत. मनाला जोडणारी मैत्री, हे एक हवंहवंसं वाटणारं आपुलकीचं नातं. प्रत्येक व्यक्तिला सर्वात जवळचा असा कुणी वाटत असेल तर तो म्हणजे मित्र. मैत्री व्हायला वेळ लागत नाही, पण खरा मित्र व्हायला वेळ लागतो!

मैत्री म्हणजे एक रोपट असतं जे जमीनीत पुर्णपणे रुजलेल असतं.जमिनीवर दिसत त्याच्या दुप्पट जमिनीत असतं ज्याचा गाभा शोधण केवळ अशक्य असतं. “पाणी रे पाणी तेरा रंग कौसा” हे कधी कुणी सांगू शकेल का? तसचं मैत्रीच आहे. ती कशी असते, कधी होते, कुणासोबत व का होते? हे कुणालाच कधीच कळत नाही. पण जेव्हा मैत्री होते तेव्हा मात्र आपण वेगळेच कुणीतरी होऊन स्वच्छंदी पाखराप्रमाणे आकाशात तरंगत असतो. मैत्रीमध्ये रंगीत धुंदी असते. यामध्ये वय, वेळ, समाज कशाचच बंधन रहात नाही. मैत्री एक हळुवार कोमल संवेदना आहे.याला शब्दात बांधण कठीण आहे व बांधण्याचा प्रत्यत्न करु नये. खरचं ज्या नात्याला उगम नाही ज्याचा जन्मच नाही तरीही हे नात इतक दृढ का होतं?

मैत्री अशी असावी, भरकटलेल्या पाखराला घराची वाट दाखवणारी, एकटेपणात सहवासाचा दिलासा देणारी, शब्दाविणा सर्व काही समजून घेणारी,सुख दु:खात साथ देणारी, संकटात दिलासा देणारी, न सांगताच डोळ्यातील भाव ओळखणारी,जीवाला जीव लावणारी,काळजी घेणारी,साद घातल्यावर धावत येणारी व प्रेमळ हात हातात घेऊन मैत्रीचे नाते जपणारी.

लहानपासून वाढत्या वयाप्रमाणे आपल्याला नवे  मित्र मिळत जातात.पण सर्वांशी मैत्री कायम राहते. ती आयुष्यभर पुरते.मैत्री हि अशी सहज विसरता येत नाही. जगात काही गोष्टी अशा आहेत की ज्याचं मोल करता येत नाही, त्यापैकी एक म्हणजे मैत्री. मैत्री हा अनमोल ठेवा आहे.अखंड विश्वाची अनुभूती म्हणजे मैत्री होय.

रक्ताच्या नात्यात नसेल एवढी मैत्रीच्या नात्यात ओढ असते. मैत्री म्हणजे माणसाने कुटुंबापलिकडे बनवलेलं पहिलं आणि एकमेव नातं. माणसाला वैयक्तिक आयुष्यात सगळ्यात महत्त्वाची अशी ही दोनच नाती.या दोनपैकी माणसाला जास्त महत्त्वाचं नात कुठलं तर ते मैत्री. कोणत्याही शब्दांच्या चौकटीत न मावणारं नातं म्हणजे मैत्री होय. जेवढं रक्ताच्या नात्याजवळ व्यक्त होता येत नाही तेवढं आपण या रेश्मी बंधात व्यक्त होतो. म्हणूनच की काय रक्ताच्या नात्याच्या बंधापेक्षा मैत्रीच्या नात्याचे बंध अधिक घट्ट असतात. 

फ्रेंडशिप, रिलेशनशिप हे इंग्रजी शब्द थोडा वेळ बरे वाटतात ऐकायला; पण थेट हृदयाला स्पर्श करतो तो शब्द म्हणजे ’मैत्री’. या शब्दांचा गोडवा कायम ठेवण्यासाठी, मित्रांशी असलेलं नातं आणि नात्यांमधली मैत्री जपण्याकरता आपण मग जगाच्या पाठीवर कुठेही असलो तरी काय फरक पडतो? मनापासूनची ओढ असेल तर सारं काही शक्य होते.

एक मैत्री कधीही न विसरता येणारी गोड आठवणीतली...... नेहमी ह्रदयाच्या कप्पात साठवलेली.

Tuesday, July 28, 2020

ओढ भेटीची




                                                       ओढ भेटीची


खूप दिवसात मित्रमंडळींची व नातेवाईकांची भेट झालेली नसल्याने सर्वांना एकमेकांना भेटण्याची तीव्र इच्छा झाली आहे.प्रत्येकजण फोनवर, व्हिडीयो कॉलवर किंवा चॅट करतो तरी देखील सर्वजण एकत्र भेटण्यासाठी आतुर झालेले दिसतात.प्रत्येकाला भेटीची ओढ लागलेली दिसते.ही प्रतिक्षा कधी संपणार? आपण कधी भेटणार अशी सारखी  विचारणा होत आहे.प्रियजणांना प्रत्यक्ष भेटण्याची मजा काही औरच असते नाही.. 

मनात असलेली भेटण्याची अंतरीक ओढ व मनात होत असलेली घालमेल प्रत्येकजणा बोलून दाखवत आहे. आठवणीवर सगळे जगत आहेत. मित्रांना भेटण्याची ओढ,प्रेमी प्रेमिकाला भेटण्यास आतुर, महिलांची मैत्रिणींना भेटण्याची इच्छा,ज्येष्ठांना आपल्या मित्रांची आठवण येत असल्याने भेट घेणे गरजेचे झाले आहे. सर्वात जास्त लहान मुलांना त्यांच्या संवगड्यांच्या भेटीपासून दूर ठेवणे पालकांना कठीण जात आहे. जवळचे मित्र व नातेवाईक यांच्याशी फक्त फोनवर बोलून समाधान होत नाही. त्यांना प्रत्यक्ष भेटून संवाद साधण्यात जो आनंद मिळतो तो फोनवर नसल्याने अनेकांची नाराजी आहे.

बदलत्या काळानुसार जडणघडण बदलत आहे पण भावना मात्र त्याच आहेत यात शंका नाही.प्रत्यक्ष भेटता येत नसलं म्हणून ऑनलाइन माध्यमांचा वापर करून भेट घडवली जात आहे.वेगवेगळे मार्ग शोधले जात आहेत.ऑनलाइन भेटी होत असल्या तरीही  भेटण्याची इच्छा कमी न होता ती सतत वाढत आहे. मित्रमैत्रिणींना प्रत्यक्ष भेटता येत नसल्यामुळे सोशल लाइफ सुद्धा पूर्णपणे विस्कटले आहे. तरुणाईचा जास्तीत जास्त वेळ हा इंटरनेट वर वाया जात आहे.तंत्रज्ञानाचा उपयोग करून मैत्री जपण्याच्या आजच्या पिढीचा मार्ग जरी सोपा असला तरी प्रत्यक्ष मित्रांची भेट घेण्याचा आनंद वेगळाच आसतो.

भेट हेत नसल्याने मानसिक तणावाखाली प्रेमभंग झाले आहेत. ज्येष्ठ मंडळी आजारी पडली आहेत. पर्यटन नसल्याने पर्यटक भ्रमिष्ठ झाले आहेत.महिला वादावादी विसरल्या आहेत. लहान मुलं मोबाईलचा गेममध्ये गुंतली आहेत. व्यसन करणा-यांना एकट्याने व्यसन करायला लागणे हे मोठे दू:ख झाले आहे.काही सण साजरे झाले तेही घरातल्या घरातच आणि आपल्या कुटुंबातच.कोणाला भेटताही आले नाही. कौटुंबिक सोहळे देखील ऑनलाईन साजरे झाले. भेटणे दूरच राहिले.  


ब-याच वर्षांनी, एकत्र काम केलेले आणि आता लांबलांब राहणारे आम्ही मित्र परवा ऑनलाईन भेटलो. पूर्वी केलेल्या मस्तीच्या आठवणीने सर्वजण सुखावले.त्या सोनेरी दिवसांची आठवण काढीत जुने क्षण जिवंत केले. काही मित्रांची आठवण काढली. पुढच्या भेटीत त्यांनाही सामिल करणार आहोत. या ऑनलाईन भेटीने सुखावलो पण मन भरले नाही. म्हणुनच आम्ही प्रत्यक्ष भेटणार आहोत.  
निकटवर्तीयांसोबत सुख दु:खाच्या शेअरिंग साठी प्रत्यक्ष भेटणे जरुरीचे झाले आहे.  

आपण भेटीची वाट पाहत असलो तरीही अजून काही दिवस प्रत्यक्ष भेटण्याचा मोह आवारला पाहिजे. 

Sunday, July 26, 2020

परीक्षा व निकाल

  • परीक्षा व निकाल 
  •  
  • प्रथम परिक्षा व नंतर निकाल.प्रत्येक परिक्षेला निकाल असतोच.परीक्षेपेक्षा निकाल महत्वाचा असतो. या निकालाने त्या विद्यार्थ्याचे भवितव्य ठरत असते. निकाल काय लागेल याचा ताण विद्यार्थ्याच्या मनावर सतत असतो.हा निकाल इतरांसाठी अभिनंदन करण्यासाठी किंवा नापास झाल्यास सहानुभूती दाखवण्यासाठी फक्त असतो. परिक्षेचा निकाल त्या विद्यार्थ्यी, त्याचे पालक व त्याच्या घरासाठी अत्यंत महत्वाचा असतो. पुढची वाटचाल ठरवणारा व दिशा दाखवणारा हा निकाल आयुष्यात मोठा बदल देखील घडवणारा ठरतो.निकालानंतर काही विद्यार्थ्यांचे आयुष्य उध्वस्त होताना दिसतात तर काहीनी आकाशाला गवसणी घातलेली दिसते. हा निकाल विद्यार्थ्याला कोठे घेऊन जाईल ते त्यावेळी त्या विद्यार्थ्यालाही माहित नसते.या निकालानंतर काहींना पूरस्कार व बक्षीसं मिळतात.मुलाखती होतात.काहींना चांगल्या कॉलेजमध्ये दाखल होण्याची संधी मिळते. तर काही निकालानंतर जग सोडून जातात. प्रत्येक विद्यार्थ्यांच्या आकलनशक्तीनुसार त्याचा निकाल लागत असतो. निकालापेक्षा विद्यार्थ्यांनी त्यांच्या कर्तुत्वाला महत्व दिले पाहिजे व कर्तुत्वावर विश्वास ठेवले पाहिजे.       

  • विद्यार्थ्यांना निकालाचे महत्व निकाल लागल्यानंतरच खरं कळतं.विद्यार्थीदशेत असताना विद्यार्थ्यी निकालाबद्दल विचार करीत नाही,ही मोठी चुक करतो. ज्या विद्यार्थ्यांला निकालाचे महत्व अगोदरच कळतं तो त्या दिशेने तयारी करीत योग्य निकाल आपल्या खिशात घालत असतो.

  • लाखो विद्यार्थी व पालक परीक्षेच्या निकालाच्या तारखेकडे लक्ष लावून असतात.वर्षभर अभ्यास करुन दिलेल्या परीक्षेचा निकाल लागल्यानंतर विद्यार्थ्याची प्रगती कळते. अभ्यास मनापासून करणारे विद्यार्थी परिक्षेत पास होतात आणि अभ्यासाकडे दुर्लक्ष करणारे विद्यार्थी परिक्षेत अयशस्वी होतात.परिक्षेच्या काळातच अभ्यास न करता वर्षभर नियमित अभ्यास करणा-या विद्यार्थ्यांची प्रगती दिसते. विद्यार्थ्यांना जीवनातील विशिष्ट ध्येय गाठण्यास परिक्षा द्याव्याच लागतात. परीक्षेत मिळालेले उत्तम यशच विद्यार्थ्यांचे जीवन घडवण्यात कारणीभूत ठरते.

  • परीक्षा म्हटलं की थोडी भीती वाटणे व ताण येणे स्वाभाविक आहे. परंतु वेळेचे व्यवस्थापन, नियोजनबद्ध अभ्यास व तब्येतीची काळजी घेऊन आत्मविश्वासाने विद्यार्थी परीक्षेला सामोरे जातात. शैक्षणिक करियरमध्ये यश मिळवायचं असेल तर आपण ज्या परीक्षा देतो त्यामध्ये चांगले गुण मिळवणे आणि अव्वल दर्जाने उत्तीर्ण होणे गरजेचे असते. अर्थातच, अव्वल येण्यासाठी अभ्यास करणं, तो लक्षात ठेवणं आणि परीक्षेत तो नीटपणे मांडणं तितेकचं महत्वाचं असतं. हे ज्या विद्यार्थ्याला जमलं तो कायम यशस्वी होत जातो.

  • आपल्याला जर सुखी जीवन जगायचे असेल तर परीक्षेत प्राविण्य मिळविणे गरजेचे आहे.शिक्षणाद्वारे समाजात नावलौकिक, आदरसन्मान मिळून जीवनात समाधान मिळते.परीक्षा आणि परीक्षांच्या निकालाच्या काळात घडणार्‍या आत्महत्या आणि नैराश्य यांना हद्दपार करण्यासाठीच परिक्षांना आपल्या जीवनातील एक सण-उत्सव समजावे.

  • आयुष्यभर माणसाला परिक्षा देत राहावे लागते.निकालाची वाट पाहत असतानाच दुस-या परिक्षेची तयारी करत जीवन जगावे लागते.

Thursday, July 16, 2020

खिडकीत रमलेली मुलं

खिडकीत रमलेली मुलं 

हल्ली मुलं कोठेच दिसत नाहीत. मुलं गेली कोठे? ह्या जगात मुलं नव्हती असे वाटायला लागलं आहे.गेल्या तीन महिन्यात लहान  मुलं दिसलीच नाहीत.घरात बंदीस्त झालेली आहेत. बगीचे ओस पडले आहेत.बिचारी खिडकीत बसून बाहेरच जग पाहत असतात. हे द्द्श्य पाहायला खूप वाईट वाटते.देवा ह्या मुलांना अशी शिक्षा का दिलीस? मुलांची शाळा संपली, परीक्षा झाली नाही, सुट्टीही संपली आणि नव्याने शाळा सुरु झाली तरीही मुलं घरातच आहेत.हे सगळे मुलांनी घरातच राहून अनुभवले. 


मुलं म्हणजे फुलपाखरं ,त्यांना हवं तसं उडू द्यावं, त्यांच्या पंखांत लपलेलं आभाळ, त्याचं त्यांना शोधू द्यावं. मुलं म्हणजे निखळ हास्य, चैतन्य व उत्साहाचे झरे. प्रत्येक लहान मूल अत्यंत निरागस आणि निष्पाप असते. लहानपण हे खरंच सुंदर आणि निरागस असते. लहान मुलांचे विश्वच खूप वेगळे असते. 

आईबाबा बाहेर सोडत नाहीत.संवगडी भेटत नाहीत व दिसतही नाहीत.बागडणारी मुलं कोडली गेली आहेत.शाळा नाही,मॉल नाही,हॉटेल नाही,चित्रपट नाही,पिकनिक नाही,काहीच नाही.फक्त घर ऐके घर. काय हे मुलांच विश्व? त्यांना त्यांच्या आवडीच्या गोष्टी करता येत नाही,हे मोठे दु:ख आहे.खायला देखील रोज विशेष नसतं.केव्हातरी शेजारच्या मित्राबरोबर खिडकीतून किंवा गॅलरीतून गप्पा होतात..मुलांच्या आईबाबांनी या मुलांना समजावून थोपून धरले आहे. किती गेम खेळणार? किती चित्रपट पाहणार? किती छंद जोपासणार? घरात एकच मुलं असेल तर त्याची कुचंबणा जास्त होते. मुलांना त्यांच्या बरोबरच्या मुलांबरोबर खेळायला व मस्ती करायला मिळत नसल्याने आंनदी नाहीत.आईबाबा तरी किती वेळ खेळणार? थोड्या वेळाने ते त्यांच्या मोबाईलमध्ये आम्हाला विसरून जातात. मग लहान मुलं आजीआजोबांची सोबत शोधतात. काही पालकांनी मुलांशी संयमाने वागत चांगल्या पद्धतीने नात विकसित केले आहे. मुलाचे लहानपण सुखी आणि समृद्ध होण्यासाठी आजचे पालक अगदी मनापासून जीवतोड प्रयत्न करतात. मुलांच्या निकोप वाढीसाठी पालकांचा वेळ, लक्ष, संवाद आणि प्रेम या अत्यंत महत्त्वाच्या चार गोष्टींची गरज आहे.    


घराची खिडकी हे मुलांच्या आवडीचे ठिकाण झाले आहे.तेथेच बसून असतात.बाहेरची हालचाल न्याहळत असतात.त्यांचा एकटेपणात घालवण्यासाठी खिडकी जणूकाय त्यांची मैत्रिणी झाली आहे. खिडकीतच जेवतात. पक्षांचा खायला घालतात. पक्षांशी बोलतात. वार्‍याने उडणारे पावसाचे थेंब चेहर्‍यावर झेळतात.खिडकी बसून जग पाहत असतात.मुलांच ऑनलाईन शिक्षण सुरु झाल्याने त्यांचा थोडा वेळ त्यांचा ऑनलाईन अभ्यास जातो.पण वर्गातील मजा घरात येत नाही. मुलं घरात बंदीस्त असल्याने चिडचिडी झाली आहेत.  


खेळण्यांविषयी लहान मुलांना एक वेगळंच आकर्षण असतं. ही खेळणी म्हणजे या लहान मुलांची निरागसता होती. ती खेळणी  खेळताना मुल दिसत नाहीत. अलिकडे मात्र या खेळण्यांची जागा डिजीटल खेळण्यांनी घेतल्याने मुलं घरात पडलेली असतात. मुलं मोबाईल किंवा संगणकावरच्या खेळात गुंतली की पालकांना कमी त्रास होतो. मुलांनी मोबाईल, व्हिडिओ गेम्स सारख्या खेळांकडे न वळता निरागसता जपणारे खेळ खेळावेत.


खरंतर उन्हाळ्यातील सुट्टी म्हणजे बच्चे कंपनी साठी मौज मस्ती करण्याचे दिवस पोहणे, मामाच्या गावाला जाणे,खेळणे,खूप गप्पा मारणे, मित्राशी भांडणे आदी चा आनंद घेण्यासाठी मुलं या सुट्टीची आतुरतेने वाट पाहत असतात पण हे सर्व मृगजळच ! या सर्वांवर कोरोना या महमारीने पाणी फिरवले आणि सर्व काही लॉक डाऊन झाले.

डॉक्टर व परीचारीका,पोलिस यांना आपल्याला मुलांना भेटता देखील येत नाही.हे तर खूपच दुःखदायक  आहे. 

लहान निरागस मुलांना या महामारीचे काय गांभीर्य!
पण यावर्षी त्यांचा सर्व आनंदावर पाणी फिरल्याने दु:ख झाले आहे.

Sunday, July 12, 2020

एक दिवस



एक दिवस

गाड्यांच्या हॉर्नने जाग आली.घरात किचनमध्ये गडबड सुरु होती.ऑफिसला जायला उशिरा होऊ नये म्हणून लवकरच तयारीला लागलो. चहा पित असताना पेपर वाचला. दोन दिवस पाऊस पडणार नसल्याचे भाकीत होते. माझी तयारी झाल्यावर सगळ्या गोष्टी घेऊन  बाहेर पडलो.सोसाय़टीतल्या वॉचमेनला सुचना दिल्या व निघालो. बाहेर रस्त्यावर रिक्षासाठी  व बससाठीही मोठ्या रांगा लागल्या होत्या.एवढी गर्दी कोठून आली.ऑफिसला जाणारे,पाठीवर सॅक घेतलेले कॉलेजवीर,मुलांना शाळेत सोडण्यास आलेल्या महिला.जरीच्या साड्या नेसून लग्नाला निघालेल्या महिलामंडळ, आजी देवळात तर आजोबा दवाखाण्यात निघाले होते व त्यातच रस्त्यावर फेरीवाल्यांनी बस्तान मांडलेले होते. 

रिक्षात बसल्यावर रिक्षा वाहतुकीतून वाट काढत काढत पुढे सरकत होती. आजही आपल्याला उशिर होणार असे वाटू लागले.तेवढ्यात रिक्षाने स्टेशन गाठले.गाड्या उशिरा घावत असल्याने प्लॅटफॉर्मवर गर्दी ओसडत होती. तीनचार गाड्या सोडल्यानंतर कसातरी गाडीत घुसलो. नेहमीची गाडी न मिळाल्याने मित्र नाराज झाले. त्या गाडीतल्या मित्रांनी खाण्याचे पदार्थ आणल्याचे व तसेच येत्या रविवारी कर्जतला रिसॉर्टवर पिकनिक ठरवल्याचे फोनवरून सांगितले.गाडीत गर्दी खूप असल्याने घुसमटायला झाले. घामाच्या धारा लागल्या होत्या. ’दादर’नंतर श्वास घेण्यास मिळाले. चर्चगेटला उतरल्यावर गर्दीतून बाहेर पडण्यास बराच वेळ गेला.पुढचा प्रवास बसमधून उभ्याने करीत ऑफिसला पोहचलो.

धावत पळत कसतरी मस्टर गाठलं होतं.पाच मिनिटे बसून श्वास घेतला नाही तोपर्यत साहेबांचे बोलवणं आलचं.साहेबांना भेटून आल्यावर चहा व नास्ता केला आणि कामाला लागलो. खूप वर्षे एकत्र काम केलेला माझा सहकारी निवॄत होत असल्याने आज ऑफिसमध्ये गडबड होती.दुपारी जेवण व नंतर निरोप समारंभाचा कार्यक्रम झाला.त्यातच कामही सुरु होते.घरचे व मित्रांचे फोन घेत होतो. सेवानिवृत सहका-याला भेटण्यात वेळ गेल्याने संध्याकाळी निघण्यास उशिर झाला.गाडीत बरीच गर्दी होती. पण गाडीत बसायला व त्यातच विंडो सिट मिळाल्याने सुखावलो.प्रत्येक प्रवाशी मोबाईमध्ये व्यस्त होता.काही चित्रपट तर काही मॅच पाहत होते.काहींनी गाणी ऐकत प्रवास सुरु केला.पुढच्या प्रत्येक स्थानकांवर गाडीत गर्दी होत गेली.मला मात्र गर्दीतून बाहेर उतरण्यास बराच त्रास झाला.गाडीतून मला बाहेर फेकून दिले होते.पडता पडता स्वत:ला सावरले होते.

स्टेशनच्या बाहेर रस्त्यावर वाहनांची व माणसांची बरीच गर्दी होती. भाज्या व इतर गोष्टींची खरेदी करीत व गर्दीतून वाट काढीत सोसायटीत पोहचलो.सोसायटीत मंडळी माझी वाट पाहतच होते.बॅग घरी पाठवून दिल्यानंतर सोसायटीतील काम करण्यात बराच वेळ गेला.सोसयटीतील प्रश्न सोडवून घरी गेल्यावर फ्रेश होऊन सरळ जेवायला बसलो.जेवतानाच संपूर्ण दिवसाचा आढावा घेतला. टि.व्हि.वर बातम्या पाहिल्या.पोस्टाने आलेली सोसायटीची पत्रं पाहिली. काही फोन घेतले व केले. आईबाबांची विचारपूस केली व उद्याची तयारी करून लवकरच झोपलो.         

अचानक एका दिवसाची आठवण झाली. काय होते ते धावपळीचे जीवन? विचार करायला जराही वेळ मिळत नसे.पुढच्या दिवसांचे नियोजन झालेले असायचे.सर्वांचे जीवन धावपळीचे झाले होते.

आता...........   

Sunday, July 5, 2020

मस्त पाऊस बरसला.




                                                           मस्त पाऊस बरसला.

ब-याच दिवसांनी वेगळाच वीकेंड  गेला. दोन दिवस पावसाने धुवाधार बॅटिंग केली.मस्त कोसळत होता. हवेत गारवा आला.एकदम सगळीकडे शांतता पसरली आहे.पाऊस आपल्याच सुरात मस्त गात होता. थोडा पाऊस पडला की मुंबईकराला घरी कसे पोहचणार याची काळजी असते.काही जण घरून कामे करत आहेत. तर काही घरातच आहेत.ठराविक कार्यालय सुरु आहेत.शाळा व कॉलेज बंद असल्याने बच्चे कंपनी व तरुणाई घरीच आहेत.कालचा पाऊस सर्वांनी घरातूनच कुंटुबासोबत अनुभवला. आपल्याला हवाहवासा व आपलासा वाटणारा पाऊस सुरु झाला आहे.रिमझिम पाऊस व त्याचे खिडकीवर उडालेले थेंब जेव्हा काचेवरून घरंगळत खाली येतात ते पाहण्यासारखे असते.रिमझिम पावसाने आपली हजेरी लावली आणि मन प्रसन्न झाले.खूप दिवसांनी असा मस्त पाऊस पडताना आज इतकं निवांत बघता येत होतं.     
 
घामाच्या धारांनी त्रस्त झालेले आपण कधी आकाशात काळे ढग जमतात आणि कधी पावसाच्या सरी बरसतात याची आतुरतेने वाट पाहत असतो. मग एकदा का पाऊस कोसळायला सुरुवात झाली की, मातीचा सुगंध आणि हवेतील गारवा आपल्या मनाला आनंद देऊन जातो आणि सुरुवात होते ती खमंग पदार्थांची. पाऊस आणि वाफाळता चहा, गरमागरम भजी हे समीकरण पिढ्यानपिढ्या रुजलंय. लोकांनी गरम गरम कांदा भजी व वाफाळलेल्या चहाची लजत लुटली.



मस्त भिजणारी प्रेमजोडी… एका छत्रीतून जाणारी ती दोघं… साचलेलं पाणी… त्यात सोडलेल्या कागदाच्या होडय़ा… आणि… मस्त भाजलेलं मक्याचं कणीस… गरमागरम कांदा भजी… तिखटसर मसाला चहा...गाडीने अंगावर उडवलेले पावसाचे पाणी... आणि अक्षरशः बरच काही.....

पाऊस पडला की कोणी बाईक काढून मस्त भिजत लाँग ड्राईव्हला जातं, तर कोणी प्रेयसीसोबत समुद्रकिनारी जाऊन दगडांच्या आडोशाला हा पाऊस अनुभवत असतं. काहीजण हा पाऊस फक्त घराच्या खिडकीतून अनुभवतात, तर काही लांब डोंगरावर जाऊन.तर वयस्कर जुन्या आठवणी काढतात. लहान मुल तर पावसात भिजून वेडी होतात. प्रत्येकाची पाऊस अनुभवण्याची वेगळी त-हा असते. पाऊस म्हटलं की ओले चिंब होण्याचा आनंद. मनाला ताजेतवाने करणारी थंड हवा आणि हिरवागार निसर्ग बघून मन प्रसन्न होते. पावसात भिजण्याची मज्जाच काही वेगळी आहे.

मुंबईत काही ठिकाणी पावसाचे पाणी साचल्याच्या बातम्या होत्या.अत्यावश्यक कामांसाठी बाहेर पडलेल्यांची तारांबळ उडाली. शहरात पडलेल्या मुसळधार पावसाने शहरातील अनेक सखल भागात पाणी साचलेले पाहायला मिळाले. त्या नेहमीच्या झाल्याने त्या महत्वाच्या नव्हत्या.रस्त्यावर अनेक ठिकाणी पाणी साचल्यामुळे वाहतूक कोंडीही झाली होती. त्याचबरोबर काही ठिकाणी झाडे किंवा फांद्या पडून नुकसानही झाले.दोन्ही रेल्वेसेवा सुरु होत्या.   

पावसाचा आनंद शेतकऱ्यांना होतो.पेरणी होऊन लावण्या सुरु झाल्या आहेत.अशावेळी पावसाची गरज असते.त्याच वेळी पाऊसाने हजेरी लावण्याने शेतकरी सुखावला आहे.पावसाचा आनंद मातीशी संबंध असणाऱ्या लोकांनाच जास्त होतो. 


पावसामध्ये मुक्त भिजण्याचा आनंद न घेता आल्याने तरुणाई नाराज दिसली.. 

Friday, June 26, 2020

कधी होणार यातून सुटका?

                                          कधी होणार यातून सुटका?


करोनाचा संसर्ग वाढू नये.याकरीता तीन महिने घरात बंदिस्त राहून सगळेजण कंटाळले आहेत. विषाणुचा प्रादुर्भाव कमी होत नसल्याने लोकांमध्ये भितीचे वातावरण आहे.अनलॉकमुळे जरुरीचे व्यवहार सुरु झाले आहेत.पण गरजेचे असेल तेव्हाच माणसं घरातून बाहेर पडत आहेत. ’एप्रिल’ नंतर ’मे’ नंतर ’जून’ पासून या विषाणूचा जोर कमी होईल असे भाकित केले गेले.या आशेवर लोकांनी वाट पाहिली पण विषाणूचा कमी होण्याचा विचार नसून त्याचा संसर्ग वाढत आहे.टाळेबंदी उठली तरी या चिंतेच्या चक्रातून सुटका झाली नाही.     

जगाला लागलेले हे ग्रहण कधी सुटणार? संकट कधी दूर होणार? या समस्यातून कधी सुटका होणार? असे सर्वांना वाटत आहे. काय करायचं काहीच सुचत नाही. अद्याप यावर कोणतेही औषध अथवा लस उपलबद्ध नसल्याने यातून आपली सुटका कशी व कधी होणार? हा प्रश्न सर्वांना सतावत आहे.पण सध्याची घडी मात्र अशीच न राहता ती कधी एकदा बदलेल याची सर्व जण आतुरेतनं वाट पाहात आहेत.

पूर्वीचे आपले दिवस सारखे डोळ्यासमोर येत आहे.तसा आंनद घेता येत नाही. कायम भितीच्या सावटाखाली वावरावे लागत आहे.कोणाकडे जाता येत नाही तर कोणाला घरी बोलावता येत नाही.अशी विचित्र पंचाईत झाली आहे.सगळे सण घरातच साजरे केले. सगळे कार्यक्रम रद्द झाल्याने कोणाचीही भेट होत नाही.ऑनलाईन भेटण्यास आता मजा राहीली नाही.घरातील सर्व लहानथोर मंडळी घराबाहेर पडण्याचा आग्रह धरीत आहेत.कोणावरतरी संतापून आपला सगळा राग काढण्याचा प्रकार होत आहे. दैनंदिन व्यवहार हळूहळू सुरू होतील,पण त्यांची घडी बदललेली असेल. आपले काही व्यवहार सुरळीत होतील, तर काही होणार नाहीत. काही थोडय़ा, तर काही दीर्घ काळाने सुरळीत होतील असे वाटते आहे. 


काही बातम्या नक्किच दिलासादायक ठरल्या आहेत.कोरोनाने आपल्याला काही धडा दिला असेल तर तो म्हणजे सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्था मजबूत करण्याचा दिला आहे.कोरोनाने जे संकट उभे केले आहे ना, ते लक्षात घेता भविष्यात अशी जी काही संकटं येतील, त्यांचा प्रभावी मुकाबला करण्यासाठी सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्था मजबूत करणे ही काळाची गरज आहे.आपल्याकडे आयुषमान भारतामध्ये योजना लागू आहे. ती अधिक परिणामकारक रीतीने राबविण्याची आवश्यकता आहे. सार्वजनिक आरोग्य यंत्रणा थेट केंद्र सरकारच्या नियंत्रणात असावी, जेणेकरून तिची अंमलबजावणी करताना योग्य तो समन्वय राखला जाईल. सध्या आपल्या देशात प्रत्येक राज्याची वेगळी आरोग्य यंत्रणा आहे. त्यामुळे केंद्र व राज्य यात समन्वय राखणे कठीण होत आहे आणि त्याचा फटका कारण नसताना गरजू रुग्णांना बसतो आहे. केंद्र सरकारने आयुषमान भारत योजनेअंतर्गत ही यंत्रणा देशव्यापी आपल्या हाती ठेवली, प्रत्येक नागरिकाचा आरोग्य विमा काढला आणि आरोग्य सुविधा पुरविल्या तर कोणत्याही नागरिकाची अडचण होणार नाही. यामुळे समाजातील असुरक्षिततेची भावना नाहीशी होईल, आरोग्याच्या बाबतीत भीतिमुक्त समाज उभा होईल.

कुठलाही काळ, मग तो अनुकूल असो वा प्रतिकूल, कायमस्वरूपी तसाच राहात नाही. तो बदलत असतो. पुढे अधिक चांगलं घडेल, हा आशावाद मनुष्याला जगण्याची उमेद देत असतो. सध्याच्या अवघड काळातही उमेद वाढू शकेल अशा अनेक घटना आजूबाजूला घडत असतात. त्यांच्याकडे जाणीवपूर्वक लक्ष दिलं, तर आशावाद जागता ठेवता येईल.

आपल्याला सुरक्षित ठेवून सुटका कधी होणार याची प्रतीक्षा करणे हा एकच मार्ग राहीला आहे. 

Wednesday, June 24, 2020

मन अधीर झाले.

                                                    मन अधीर झाले.
 
गेल्या दोन ते अडीच महिन्यात प्रेमिकांना एकमेकांना भेटता न आल्याने विरह वाढत गेला आहे.प्रेमीयुगुलांचा मुक्तसंचार थांबला होता.रोज भेटणारी ती व भेटणारा तो न भेटल्याने प्रेमी त्रासलेले आहेत. बसस्टॉप, बसमध्ये, कॉलेज, ऑफिसमध्ये तर कॅंन्टिनमध्ये भेट व्हायचीच.आता कधी एकदा भेटायला मिळेल याची दोघेही चातकाप्रमाणे वाट पाहत आहेत.मनाची घालमेल वाढली आहे.किती दिवस मेसेज व व्हिडियो कॉलवर समाधान मानायचे? प्रेम ऐन बहारात असताना हे संकट आले आणि यांचे प्रेम दुरावले. त्याला आणि तिला भेटण्यासाठी मन अधीर झाल्याची मनस्थिती या प्रेमिकांची झाली आहे.जिवलगाच्या ओढीने जीव व्याकुळ झाला होता.

विरहामुळे जीवनात एक हरवलेपण येते, स्वत:चे भानच राहत नाही. तुला लगेच येऊन भेटावसं वाटत होतं पण ते शक्य नव्हतं,  असे तीला वाटत होतं. इतके दिवस विरहात घालविल्यामुळे भेटीची अपूर्वाई इतकी वाढली होती की, बाकी सगळे दुय्यम झाले आहे. इथून पुढे कुठे व कसे भेटायचे, नियती साथ देईल की नाही? अशी बेधुंद व  मनस्वी मनस्थिती निर्माण झाल्यासारखं, त्याला वाटत होतं.

खरे तर विरहात दोघेही एकमेकांना दोष देत नव्हती.वेळ तशी आली होती.पण भेट झाल्यावर मात्र मूळचा प्रेमाचा झरा खळखळ वाहू द्यायच असे दोघांनी ठरवलं. जे प्रेम  हरवले होते आणि ब-याच दिवसांनी पुन्हा गवसेल. प्रेमात विरह आल्यानंतर अनेकदा प्रेम संपत असे नाही तर प्रेम आणखी वाढतं. विरहानंतरची त्या भेटीत शब्दाविण तनामनाचा संवाद होत राहील.कित्येक दिवसांची तुझ्या भेटीची मनात असलेली आस लागून राहीली आहे.स्वप्नात का होईना रोज दोघे भेटत होती.पण जाग आल्यावर नाराज व्हायची.जाग येऊच नये असे वाटायचं.स्वप्न कधी खरी होणार याची वाटत होती.    

प्रेयुगलांची मात्र पंचाईत झाली. लॉकडाऊनमुळे इतर जनजीवन ठप्प झाले होतेच,  त्याच बरोबर प्रेमीयुगलांच्या चोरीछुपे भेटीही बंद झाल्या. लॉकडाऊनमुळे या वर्गाकडे कोणाचे लक्ष राहिले नाही. बागबगीचे व समुद्र किनारे बंद झाले.घराबाहेर पडण्याचे बहाणे देता येत नव्हते.दोन ते अडीच महिन्यांच्या दिर्घ विरहानंतर प्रेमीजन एकमेकांना भेटण्याची संधी मिळणार आहे.इतक्या दिवसांच्या विरहानंतर भेट झाल्यानंतर दोघांच्या भावनांचा बांध सुटेल.त्यावेळी आंनदाचे अश्रू अनावर होतील. 


विरहानंतर तिला त्याची व त्याला तिची भेट झाल्यावर एकमेकांशिवाय गेलेल्या काळाविषयी काय काय व किती सांगू असं काहीसं दोघांचं झालं होतं. इतक्या दिवसांच्या विरहानंतर आपलं माणूस आपल्या समोर असताना दोघांना काहीच सुचत नव्हतं.नुसते एकमेकांना पाहत बसले होते.

तुला न भेटता जाणारे ते दिवस मला कधीच आवडत नव्हतं
तुझे हसणं न दिसल्यानं माझे आयुष्य पुढे सरकत नव्हतं


प्रेम म्हणजे प्रेम असतं,तुमचं आमचं सेम असतं ...


Tuesday, June 16, 2020

सायबर गुन्हे




                                                             सायबर गुन्हे 



लॉकडाऊनच्या काळात इतर गुन्हे कमी झाले पण सायबर गुन्हे खूपच वाढले व वाढत आहेत.हेच भयानक आहे.स्मार्टफोन हातात आल्यामुळे प्रत्येकजण ऑनलाइन व्यवहार करण्यावर भर देऊ लागला आहे. पण, सायबर चोरटे वेगवेगळ्या मार्गांनी नागरिकांना फसवू लागले आहेत.काही गुन्हेगार आणि समाजकंटक या परिस्थितीचा गैरफायदा घेण्याचा प्रयत्न करत आहेत.गुन्हेगार वेगवेगळ्या प्रकाराने फसवत असल्याने त्यांना पकडणे कठिण जात आहे.यामुळे सर्व नागरिकांनी अशा कोणत्याही खोट्या मोहात फसू नये.सध्याच्या काळत इंटरनेटचा वापर वाढत असल्याने सायबर भामटे वेगवेगळ्या युक्त्यांचा वापर करुन ज्येष्ठ नागरिकांना फसवित आहेत. कधी ते नागरिकांना खोट्या ऑफर्सच्या मोहात पडून एखादे अ‍ॅप डाऊनलोड करायला लावतात व नागरिकांच्या फोनचा ताबा मिळवतात.तसेच एखाद्या लिंकवर क्लिक करायला लावून बॅक खात्यातील पैसे लुटत आहेत.

सध्या लॉकडाउनच्या काळात बरेच व्हाटसअॅप मेसेजेस फिरत आहेत. या मेसेजेसमध्ये लोकांना एकतर मोबाईल रिचार्ज ऑनलाईन करण्यासाठी किंवा कोणत्याही वेबसेरीजचे सब्सक्रिप्शन स्वस्तात आहे खालील लिंकवर क्लिक करा, असा मजकूर असतो आणि एक लिंक दिली असते. आपण कोणीही अशा लिंक्सवर क्लिक करू नये. कारण सदर लिंक्स आणि मेसेजेस हे सायबर गुन्हेगारांची लोकांना फसविण्याची नवीन युक्ती आहे.

आज सायबर गुन्हे वेगाने वाढत असताना नागरिक मात्र त्याकडे कानाडोळा करताना दिसून येत आहेत. सायबर गुन्ह्यांमुळे अनेकांचा पैसा डोळ्यांदेखत गायब झाला आहे. काहीवेळा आपणही या घटनेला जबाबदार असतो. कोणत्याही खोट्या कॉलला दिलेला प्रतिसाद हा आपल्याला आर्थिक अडचणीत आणू शकतो. यासंदर्भात सरकार आणि बँकांकडून वारंवार सूचना देऊनही लालसेपोटी, अमिषापोटी काही खातेदार बनावट मेलला बळी पडतात आणि नकळतपणे आर्थिक चक्रव्यूहात अडकत जातात. 

सायबर गुन्हेगारांकडून ज्येष्ठ नागरिकांना मोबाईल कॉलद्वारे अधिकाधिक लक्ष्य केले जात आहे. ज्येष्ठ नागरिकांना मोबाईल वापरण्याची माहीती कमी असल्याने ही मंडळी फसली जात आहे. आजच्या डिजिटल युगात स्मार्टफोन वापरता येणे अत्यावश्यक झालेले असल्याने ज्येष्ठ नागरिकांना हा स्मार्टफोन वापरण्याचा आत्मविश्वास मिळविला पाहिजे. ज्येष्ठ नागरिकांनी बॅकेचे व्यवहार ऑनलाईन करताना सावधानता बाळगली पाहिजे.आपल्या खात्याची कोणतीच माहीती कोणालाही देऊ नये.दुरध्वनी आल्यास  ज्येष्ठ नागरिकांनी बॅक खात्याची अथवा एटिएमची माहीती मोबाईलवर कोणालाच देऊ नये.

तुमचा ईएमआय स्थगित करण्यासाठी बॅकेकडून एक ओटीपी तुमच्या मोबाईलवर येईल.तो ओटीपी आमच्याशी शेअर केला तरच तुमचा स्थगित होईल.अन्यथा तुम्हाला ईएमआय भरावा लागेल.नागरिकांनी ओटीपी शेअर केल्यास त्यांच्या बॅक खात्यातून तात्काळ मोठी रक्कम काढून घेतली जाते.तेव्हा बॅककडून कधीच ओटीपी विचारला जात नाही.बॅकेबाबतची गोपनीय माहीती कुणाशीही शेअर केली नाहीत तरच तुमच्या खात्यातील रक्कम सुरक्षित राहील.

मी बँकेतून बोलतोय. तुमच्या एटीएम कोडचे नूतनीकरण करायचे आहे. जुना कोड सांगा, असे सांगून फोनवर गोड गोड बोलणारी तरूणी तुम्हाला बोलण्यात गुंतवून ठेवतेआणि इतर माहिती विचारून घेते. यानंतर पाच मिनिटांतच तुमच्या बॅंक खात्यातून पैसे काढल्याचे मोबाईलवर मेसेज येतो आणि तुम्हाला धक्का बसतो.तुम्ही गोंधळून जाता.त्यामुळे तुम्ही तातडीने बॅंकेच्या शाखेत जाता. मात्र, बॅकेचे अधिकारी तुम्हाला फसवणूक झाल्याचे लक्षात आणून देतात. मग तुम्ही पोलिस ठाणे गाठता. तिथे पोलिस दखल घेतीलच असे नाही. कारण सायबर क्राईम करणारे खूपच निष्णात असतात आणि अनेकदा त्यांचा भल्या भल्यांना शोध लावता येत नाही. आजपर्यंत देशात लाखो लोकांची ऑनलाईनद्वारे बॅंकेत पैसे काढून फसवणूक झाली आहे. त्यामुळे नागरिकांनो सावधान, यात तुमचाही नंबर लागू शकतो. काळजी घ्या.



हॅलो, मी बँकेतून बोलतोय.......लगेच सावधान व्हा.    
 

Sunday, June 14, 2020

व्यसनमुक्ती व व्यसनाधीन

                                                     व्यसनमुक्ती व व्यसनाधीन

मी काय व्यसनाधीन नव्हतो.पण व्यसन कधीतरी करीत होतो.लॉकडाऊनच्या काळात घरात बंदिस्त असल्याने व्यसन वाढले होते. सगळे साहित्य घरातच उपलब्ध असल्याने माझे व्यसन सुरु होते.पण साठा संपल्यानंतर व्यसनाची ओढ जास्त वाढली.मला व घरच्यांना त्रास होऊ लागला.काय करावे ते कळत नव्हते.रात्री झोप लागत नव्हती.लॉकडाऊन कधी संपले याची कल्पना नसल्याने आपले कसे होणार? याच विंवचनेत पडलेलो असायचो.काही दिवस धीर धरला.एक दिवस निश्चय केला यापुढे व्यसन करायचे नाही.बहुतेक हा लॉकडाऊन आपले व्यसन सोडवण्यासाठीच असल्याचे वाटले.दुकाने सुरु झाली तरीही मी तिकडे फिरकलोच नाही.आता लॉकडाऊन संपले तरीही मला आता व्यसन करावेस वाटत नाही.यापूर्वी मी व्यसन सोडण्याचा प्रयत्न केला होता.यावेळी मात्र मी यशस्वी झालो.मला व माझ्या कुटुंबाला या लॉकडाऊनने हे मोठे बक्षीस दिले आहे.माझ्या व्यसनमुक्तीने माझी बरीच आजारपण दूर झाली.घरातले वातावरण शांत व प्रसन्न झाले.माझ्या कुंटुबातली मंडळी आंनदी झाली.माझ्या व्यसन करणा-या मित्रांना मी व्यसनमुक्तीचा सल्ला देत आहे.माझ्या आयुष्यातला हा मोठा बदल लॉकडाऊने दिल्याने लॉकडाऊन कायमचा लक्षात राहील.    

माझे व्यसन पहिल्यापासून सुरु होते.मित्रांसह पार्ट्या होत असत.व्यसन करायला मित्र असले की वेगळी मजा असते.अचानक लॉकडाऊन सुरु झाले.लॉकडाऊनमध्ये मित्र बरोबर नसल्याने एकट्यावर बसण्याची वेळ आली.त्यानंतर साठा संपल्याने पंचाईत आली.मित्रांकडे चौकशी केली.पण काहीच सोय न झाल्याने माझी बैचनी वाढली.कुटुंबात भांडणं झाली.मुलं धास्तावली व दुरावली.झोप येत नसल्याने आजारपण बळावले.अगदी शेवटी दुकाने सुरु झाल्याचे कळल्यावर मी माझा साठा भरुन टाकला.मग काय माझा माझ्यावर नियंत्रण राहीले नाही.या लॉकडाऊनमध्ये माझ्या सारखे बरेच जण व्यसन वाढल्याने व्यसनाधीन झाले.कार्यालयात कामावर हजर राहण्याची नोटीस आली.तब्तेत ढासळल्याने मला कामावर रुजु होता आले नाही.औषधोपचार सुरु झाले.या लॉकडाऊनने माझ्या आयुष्याची राख रांगोळी केली.या लॉकडाऊनमध्ये कितीतरी कुटुंब उध्वस्त झाली आहेत.लॉकडाऊनचा समाजावर मोठा परिणाम झाला.   

सध्याच्या या परिस्थितीने दोघांच्या आयुष्यात मोठे बदल केले. एक सुधारला तर एक बिधडला. व्यसनाच्या दुष्परिणामाकडे ज्याने दुलर्क्ष केले तो व्यसनाधीन झाला व ज्याने व्यसनाच्या दुष्परिणामाकडे लक्ष दिले तो व्यसनातून मुक्त झाला.अनेकजण बऱ्याच वर्षांच्या सवयीमुळे मद्यपानाच्या आहारी गेलेले असतात तर कित्येकजणांना फक्त एकच घोट प्यायल्यानंतर मद्यपानाची ओढ लागलेली असते. बदलत्या जीवनशैलीत मद्यपान करणे, ही जवळपास एक फॅशनच झाली आहे. एक अनुभव घेण्यासाठी मद्य पिणारी व्यक्ति नंतर कशाप्रकारे मद्याच्या आहारी जाते, हे तिलाच समजत नाही आणि त्यानंतर तिला मद्यपानाची एवढी सवय होऊन जाते की, मद्यपान टाळणे तिला शक्य होत नाही. अतिमद्यपान करणाऱ्या कोणत्याही व्यक्तिचा समाजाला व कुंटुबाला कायम त्रासच होत असतो.कोणतेही व्यसन शरीराला घातकच असते. त्यापासून अनेक आजार उद्भवतात. तरीही लोक व्यसन करतात. धूम्रपानाप्रमाणे मद्यपानही शरीराला घातकच आहे. त्यापासून दोनशेहून अधिक आजार बळावतात.तरीही लोक मद्यपान का करतात? 

मद्यपान करणाऱ्या बहुतेक लोकांना त्याचा नकारात्मक परिणाम माहित असूनसुद्धा स्वत:ला दारू पिण्यापासून थांबवू शकत नाहीत.मद्यपानामुळे काम आणि करिअर,आर्थिक स्थिरता आणि नातेसंबंधावर परिणाम होतो.समाजाचा मद्यपान करणाऱ्यांकडे पहाण्याचा दृष्टिकोन बदलतो.    

व्यसन हे व्यसनच, मग ते कुठलेही असो, घातकच असते. रोग झाल्यावर इलाज करण्यापेक्षा रोगच होणार नाही, याबाबत दक्षता घेणे केव्हाही चांगले नाही का?